Źródło
Informacja do zadań 37–40.
W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),
glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji
przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu
wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka
z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo
strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),
próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się
szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów
otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się
ceglasty osad.
Wyjaśnij, dlaczego w trzeciej serii doświadczeń ceglasty osad powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia III, a nie powstał w wyniku ogrzania roztworu otrzymanego po dodaniu świeżo strąconego wodorotlenku miedzi(II) do roztworu z naczynia IV.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastanów się, co oprócz sąsiednich grup hydroksylowych odróżnia glukozę od glicerolu.
Podpowiedź 2
Glukoza może tworzyć formę z grupą aldehydową. To umożliwia redukcję Cu(II) podczas ogrzewania.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że glukoza ma właściwości redukujące i daje Cu2O, a glicerol nie ma odpowiedniej grupy aldehydowej i takiego osadu nie tworzy.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.
• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma
grupy aldehydowej.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające właściwości glukozy i glicerolu.
0 p. – za odpowiedź niepełną, np. dotyczącą tylko jednego związku, lub błędną albo brak
odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Glukoza pozostaje w równowadze z formą łańcuchową zawierającą grupę aldehydową, dlatego redukuje Cu(II) do Cu(I). Po ogrzaniu powstaje ceglasty osad Cu2O. Glicerol ma grupy hydroksylowe umożliwiające kompleksowanie miedzi na zimno, ale nie ma grupy aldehydowej i nie daje opisanej próby redukcyjnej.
Różnica dotyczy więc właściwości redukujących, a nie samej rozpuszczalności odczynnika. W odpowiedzi warto zestawić oba związki: wskazać właściwość glukozy i jej brak u glicerolu. Sam zapis, że tylko III reaguje, nie wyjaśnia przyczyny odmiennych obserwacji.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• Glukoza ma właściwości redukujące, a glicerol nie ma właściwości redukujących.
• W cząsteczce glukozy znajduje się grupa aldehydowa, a w cząsteczce glicerolu nie ma
grupy aldehydowej.