Zadanie 39 — maj 2015 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy
Źródło

Informacja do zadań 37–40.

W czterech naczyniach (I–IV) znajdowały się wodne roztwory: glukozy, fenolu (benzenolu),

glicerolu (propano-1,2,3-triolu) i glicyloalanyloglicyny. W celu ich identyfikacji

przeprowadzono trzy serie doświadczeń. W pierwszej serii doświadczeń, po dodaniu

wodnego roztworu chlorku żelaza(III) do próbek pobranych z czterech naczyń, próbka

z naczynia I przyjęła fioletowe zabarwienie. W drugiej serii doświadczeń, po dodaniu świeżo

strąconego wodorotlenku miedzi(II) do próbek pobranych z trzech naczyń (II, III i IV),

próbka z naczynia II przyjęła fioletowe zabarwienie, a w pozostałych próbkach pojawiło się

szafirowe zabarwienie. W trzeciej serii doświadczeń, po ogrzaniu szafirowych roztworów

otrzymanych w serii drugiej, w roztworze powstałym z próbki z naczynia III pojawił się

ceglasty osad.

Napisz, jaki element budowy cząsteczek związków znajdujących się w roztworach z naczyń III i IV zadecydował o powstaniu szafirowego zabarwienia roztworów w drugiej serii doświadczeń.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj rozmieszczenie grup hydroksylowych w glukozie i glicerolu.

Podpowiedź 2

Dla szafirowego kompleksu istotne są grupy hydroksylowe przy sąsiednich atomach węgla, a nie samo występowanie tlenu.

Podpowiedź 3

Wskaż wicynalne, czyli sąsiadujące grupy hydroksylowe. Oddziel tę cechę od obecności grupy aldehydowej decydującej o redukcji.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach

węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wskazanie elementu budowy glicerolu i glukozy.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

W cząsteczkach glukozy i glicerolu występują grupy hydroksylowe połączone z sąsiednimi atomami węgla. Taki układ umożliwia tworzenie rozpuszczalnych, intensywnie szafirowych kompleksów z jonami miedzi(II), co tłumaczy zanik świeżego osadu Cu(OH)2 na zimno.

Nie wystarczy wskazać samej obecności atomów tlenu lub dowolnej grupy hydroksylowej: istotne jest odpowiednie rozmieszczenie kilku grup. Próba ta dotyczy zdolności do kompleksowania i nie przesądza o właściwościach redukujących. Dlatego oba związki zachowują się podobnie na zimno, mimo że różnią się wynikiem po ogrzaniu.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

Obecność grup hydroksylowych – wicynalnych lub położonych przy sąsiednich atomach

węgla – w cząsteczkach glicerolu i glukozy.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_39

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania