W cząsteczce pewnego optycznie czynnego nasyconego łańcuchowego alkoholu
monohydroksylowego o nierozgałęzionym łańcuchu jest pięć atomów węgla. W wyniku
utlenienia tego alkoholu powstaje keton.
Narysuj wzór półstrukturalny (grupowy), podaj nazwę systematyczną oraz określ rzędowość opisanego alkoholu.
Wzór: …
Nazwa: …
Rzędowość: …
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Utlenianie do ketonu ogranicza poszukiwania do alkoholi drugorzędowych. Rozważ prosty łańcuch pięciowęglowy.
Podpowiedź 2
Porównaj cztery podstawniki przy atomie z grupą hydroksylową w pentan-2-olu i pentan-3-olu.
Podpowiedź 3
Wybierz pentan-2-ol, bo ma cztery różne podstawniki przy tym atomie. Narysuj jego wzór i podaj rzędowość drugą.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Zasady oceniania
2 p. – za poprawne napisanie wzoru i nazwy alkoholu oraz poprawne określenie jego
rzędowości.
1 p. – za poprawne napisanie wzoru alkoholu i podanie błędnej nazwy lub błędne określenie
jego rzędowości.
0 p. – za odpowiedź niepełną lub błędną albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Utlenianie do ketonu wskazuje, że szukany alkohol jest drugorzędowy. Przy prostym łańcuchu pięciowęglowym trzeba porównać pentan-2-ol i pentan-3-ol. W pentan-3-olu atom związany z grupą hydroksylową ma dwa identyczne podstawniki etylowe, więc nie jest centrum stereogenicznym.
W pentan-2-olu przy tym atomie występują cztery różne podstawniki: wodór, grupa hydroksylowa, metyl i propyl. Warunki spełnia zatem pentan-2-ol, alkohol drugorzędowy. Określenie „optycznie czynny” zakłada odpowiedni skład enancjomeryczny próbki; sam rysunek wzoru grupowego identyfikuje szkielet chiralnej cząsteczki, a nie ilościową skręcalność próbki.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
