Substancje o tym samym typie wzoru chemicznego, tworzące ten sam typ sieci przestrzennej
i o takich samych lub bardzo zbliżonych rozmiarach komórki elementarnej, nazywamy
substancjami izomorficznymi. Mogą one tworzyć roztwory stałe, czyli kryształy mieszane.
Tworzenie kryształów mieszanych polega na tym, że atomy lub jony wykazujące taki sam
ładunek oraz zbliżone rozmiary mogą się wzajemnie zastępować w sieci przestrzennej.
KCl i KBr mają identyczne sieci przestrzenne i wykazują zdolność tworzenia stałych
roztworów. Natomiast w przypadku KCl i NaCl izomorfizm nie występuje mimo tego samego
typu sieci.
W tabeli podano wielkości promienia jonowego czterech jonów.
+
+
Cl− 181 pm | Br− 196 pm | K+ 138 pm | Na+ 102 pm |
|---|
Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2002.
Wyjaśnij, dlaczego chlorek potasu i chlorek sodu nie mogą tworzyć kryształów mieszanych.

Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź wszystkie warunki izomorfizmu podane w informacji. Który z nich nie jest spełniony?
Podpowiedź 2
Obie sole mają aniony Cl−, więc porównaj kationy: K+ ma 138 pm, a Na+ 102 pm.
Podpowiedź 3
Uzasadnij odpowiedź znaczną różnicą promieni kationów i wynikającymi z niej różnymi wymiarami sieci, zgodnie z modelem przyjętym w zadaniu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ
sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony
wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,
więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.
• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające różnicę rozmiarów kationów sodu i potasu.
0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Według definicji przyjętej w zadaniu samo podobieństwo typu sieci i ładunków jonów nie wystarcza do izomorfizmu. Potrzebne są także zbliżone rozmiary jonów zastępujących się w sieci i odpowiednie wymiary komórki elementarnej. Promień K+ wynosi 138 pm, a Na+ 102 pm, więc różnica jest znaczna.
W modelu tego zadania utrudnia to wzajemne zastępowanie kationów i wyjaśnia brak kryształów mieszanych wskazany w informacji. Odwołujemy się do różnicy promieni kationów, ponieważ anion chlorkowy jest w obu solach taki sam. Nie wystarczy napisać jedynie, że sole mają różny skład.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ
sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony
wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,
więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.
• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.