Zadanie 6 — maj 2015 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pktOczekuje na przegląd podstawy

Substancje o tym samym typie wzoru chemicznego, tworzące ten sam typ sieci przestrzennej

i o takich samych lub bardzo zbliżonych rozmiarach komórki elementarnej, nazywamy

substancjami izomorficznymi. Mogą one tworzyć roztwory stałe, czyli kryształy mieszane.

Tworzenie kryształów mieszanych polega na tym, że atomy lub jony wykazujące taki sam

ładunek oraz zbliżone rozmiary mogą się wzajemnie zastępować w sieci przestrzennej.

KCl i KBr mają identyczne sieci przestrzenne i wykazują zdolność tworzenia stałych

roztworów. Natomiast w przypadku KCl i NaCl izomorfizm nie występuje mimo tego samego

typu sieci.

W tabeli podano wielkości promienia jonowego czterech jonów.

+

+

Cl−

181 pm

Br−

196 pm

K+

138 pm

Na+

102 pm

Na podstawie: A. Bielański, Podstawy chemii nieorganicznej, Warszawa 2002.

Wyjaśnij, dlaczego chlorek potasu i chlorek sodu nie mogą tworzyć kryształów mieszanych.

Zadanie 6 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 3.
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź wszystkie warunki izomorfizmu podane w informacji. Który z nich nie jest spełniony?

Podpowiedź 2

Obie sole mają aniony Cl−, więc porównaj kationy: K+ ma 138 pm, a Na+ 102 pm.

Podpowiedź 3

Uzasadnij odpowiedź znaczną różnicą promieni kationów i wynikającymi z niej różnymi wymiarami sieci, zgodnie z modelem przyjętym w zadaniu.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ

sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony

wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,

więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.

• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.

Zasady oceniania

1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające różnicę rozmiarów kationów sodu i potasu.

0 p. – za błędną odpowiedź albo brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Według definicji przyjętej w zadaniu samo podobieństwo typu sieci i ładunków jonów nie wystarcza do izomorfizmu. Potrzebne są także zbliżone rozmiary jonów zastępujących się w sieci i odpowiednie wymiary komórki elementarnej. Promień K+ wynosi 138 pm, a Na+ 102 pm, więc różnica jest znaczna.

W modelu tego zadania utrudnia to wzajemne zastępowanie kationów i wyjaśnia brak kryształów mieszanych wskazany w informacji. Odwołujemy się do różnicy promieni kationów, ponieważ anion chlorkowy jest w obu solach taki sam. Nie wystarczy napisać jedynie, że sole mają różny skład.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

• KCl i NaCl nie mogą tworzyć kryształów mieszanych, bo chociaż tworzą ten sam typ

sieci przestrzennej, są związkami o tym samym typie wzoru chemicznego i ich jony

wykazują taki sam ładunek, kationy potasu i kationy sodu znacznie różnią się rozmiarami,

więc nie mogą się zastępować w sieci przestrzennej.

• KCl i NaCl tworzą kryształy, które różnią się rozmiarem komórki elementarnej.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_05_glowny_06

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania