Źródło
Informacja do zadań 34–36.
W trzech naczyniach A, B i C znajdują się oddzielnie świeżo sporządzone wodne roztwory:
fruktozy, glukozy i sacharozy. Po analizie budowy cząsteczek i właściwości tych związków
stwierdzono, że przeprowadzenie reakcji kolejno z dwoma odczynnikami umożliwi ich
identyfikację. Jako pierwszy odczynnik wybrano wodorotlenek miedzi(II). W trzech
probówkach umieszczono próbki identyfikowanych substancji i do każdej z nich dodano
świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II). Zawartość każdej probówki ogrzano.
Zaobserwowano takie same objawy reakcji w probówkach, w których znajdowały się próbki
z naczynia A i C, oraz inne objawy w probówce, w której umieszczona była próbka
pochodząca z naczynia B.
W celu zidentyfikowania substancji, których wodne roztwory znajdowały się w naczyniach
A i C przeprowadzono drugie doświadczenie, do którego użyto odczynnika wybranego
z podanej niżej listy:
· świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II)
· woda bromowa z dodatkiem wodnego roztworu wodorowęglanu sodu
· wodny roztwór azotanu(V) srebra z dodatkiem wodnego roztworu amoniaku.
Nie zaobserwowano objawów reakcji w probówce, do której dodano roztwór z naczynia C.
a) Uzupełnij schemat drugiego doświadczenia, wpisując nazwę użytego odczynnika wybranego z podanej powyżej listy.
Schemat doświadczenia roztwór z naczynia A roztwór z naczynia C

b) Podaj nazwę substancji, której wodny roztwór znajdował się w naczyniu A, oraz nazwę substancji, której wodny roztwór znajdował się w naczyniu C.
Naczynie A: …
Naczynie C: …
c) Napisz, jakie obserwacje potwierdzą, że w probówce I zmieszano wodny roztwór substancji znajdującej się w naczyniu A z wybranym odczynnikiem. Wypełnij poniższą tabelę.
Barwa zawartości probówki I | |
|---|---|
przed zmieszaniem reagentów | po zmieszaniu reagentów |
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz odczynnik odróżniający aldozę od ketozy w warunkach tego doświadczenia.
Podpowiedź 2
Woda bromowa z NaHCO3 reaguje z glukozą, a nie daje opisanych objawów z fruktozą. Pozostałe odczynniki działają w środowisku zasadowym.
Podpowiedź 3
Przypisz A glukozę, C fruktozę i wybierz wodę bromową z NaHCO3. W A opisz przejście z barwy bromu do bezbarwnego roztworu.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Część a)
Schemat doświadczenia: roztwór z naczynia A roztwór z naczynia C

Odczynnik:
woda bromowa z dodatkiem wodnego
roztworu wodorowęglanu sodu
Część b)
Naczynie A: glukoza
Naczynie C: fruktoza
Część c)
Barwa zawartości probówki I | |
|---|---|
przed zmieszaniem reagentów | po zmieszaniu reagentów |
pomarańczowa lub brunatna, lub żółta | brak barwy lub bezbarwna |
Zasady oceniania
Część a)
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i uzupełnienie schematu doświadczenia
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część b)
1 pkt – poprawna identyfikacja i podanie nazw substancji przy poprawnym wyborze
odczynnika w części a) zadania
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część c)
1 pkt – poprawny opis zmian, które zaobserwowano, przy poprawnym wyborze odczynnika
w części a) zadania i przy poprawnym przyporządkowaniu substancji w części b)
zadania
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Pozostałe próbki trzeba rozróżnić odczynnikiem, który nie daje jednakowej reakcji z glukozą i fruktozą. Woda bromowa z dodatkiem NaHCO3 utlenia glukozę, natomiast w tych warunkach nie daje widocznej reakcji z fruktozą. Brak zmian w C wskazuje więc fruktozę, a A zawiera glukozę.
W probówce A znika zabarwienie bromu: początkowo zawartość jest żółta, pomarańczowa lub brunatna, a po reakcji bezbarwna. Odczynnik Trommera i amoniakalny roztwór srebra nie spełniają celu, ponieważ obydwa cukry dają w ich zasadowym środowisku dodatnie próby. Kluczowe są zatem warunki działania odczynnika.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Część a)
Schemat doświadczenia: roztwór z naczynia A roztwór z naczynia C

Odczynnik:
woda bromowa z dodatkiem wodnego
roztworu wodorowęglanu sodu
Część b)
Naczynie A: glukoza
Naczynie C: fruktoza
Część c)
Barwa zawartości probówki I | |
|---|---|
przed zmieszaniem reagentów | po zmieszaniu reagentów |
pomarańczowa lub brunatna, lub żółta | brak barwy lub bezbarwna |