Zadanie 32 — przykladowy 2015 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony4 pktOczekuje na przegląd podstawy

Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego do zakwaszonego roztworu alaniny

dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu i za pomocą pehametru mierzono pH

mieszaniny reakcyjnej. Otrzymane wyniki umieszczono na wykresie ilustrującym zależność

pH mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach

umownych). Literami A, B i C oznaczono formy alaniny, w jakich występuje ona

w roztworach wodnych.

Pełny wykres miareczkowania alaniny z zaznaczonymi formami A, B, C i punktem pH=pI — CKE.

Na podstawie: http://onlinebiochemistry.com

a) Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) tych form alaniny A i C, które dominują w mieszaninie reakcyjnej o wartościach pH odpowiadających punktom zaznaczonym na wykresie.

Wzór formy A

Wzór formy C

  

b) Napisz w formie jonowej skróconej, stosując wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych, równania dwóch kolejnych reakcji, które zaszły podczas tego doświadczenia.

1 …

2 …

c) Spośród form alaniny A, B i C wybierz te, które tworzą sprzężone pary kwas-zasada

Brønsteda. Uzupełnij tabelę, wpisując odpowiednie litery.

 

Kwas

Zasada

Sprzężona para I

  

Sprzężona para II

  

d) Uzupełnij poniższe zdania, podkreślając wzory odpowiednich grup w każdym nawiasie.

1. Właściwości alaniny w wodnym roztworze o pH równym pI uwarunkowane są zasadowym

charakterem grupy (–COO− / –COOH) i kwasowym charakterem grupy (–NH2 / –NH3+).

2. Ponieważ grupa –COOH ma silniejsze właściwości kwasowe niż grupa –NH3+, podczas

zakwaszania roztworu alaniny o odczynie zasadowym najpierw nastąpi przyłączenie

protonu do grupy (–COO− / –NH2), a dopiero przy większym stężeniu jonów wodorowych

– do grupy (–COO− / –NH2).

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypisz A, B i C do środowiska kwasowego, punktu izoelektrycznego i środowiska zasadowego.

Podpowiedź 2

Dodawana zasada odbiera kolejno proton grupie karboksylowej i amoniowej. Sprzężone formy muszą różnić się dokładnie jednym protonem.

Podpowiedź 3

Zapisz przemiany A → B → C z OH− i wodą oraz pary A/B i B/C. Przy zakwaszaniu C proton przyłącza się najpierw do grupy aminowej, a później karboksylanowej.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

a) Forma A: CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH. Forma C: CH₃–CH(NH₂)–COO⁻.

b)

1. CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH + OH⁻ → CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + H₂O

2. CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + OH⁻ → CH₃–CH(NH₂)–COO⁻ + H₂O

c) Sprzężone pary (kwas / zasada): A / B oraz B / C.

d) 1. Zasadowy charakter ma grupa –COO⁻, a kwasowy –NH₃⁺. 2. Proton najpierw przyłącza się do grupy –NH₂, a następnie do –COO⁻.

Zasady oceniania

Część a)

1 pkt – poprawne napisanie wzorów form A i C

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Część b)

1 pkt – poprawne napisanie we właściwej kolejności obu równań reakcji

0 pkt – błędne napisanie równań (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki

stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu, niewłaściwa kolejność równań) lub

brak odpowiedzi

Część c)

1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli (kolejność sprzężonych par może być dowolna)

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Część d)

Zasady oceniania 32 — wzór, schemat lub zapis matematyczny CKE; s. 17.

0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Rozumowanie krok po kroku

Przy niskim pH forma A jest kationem alaniny, przy pH równym pI forma B jonem obojnaczym, a przy wysokim pH forma C anionem. Dodawanie OH− najpierw odbiera proton grupie karboksylowej, przekształcając A w B, a potem grupie amoniowej, przekształcając B w C; w obu reakcjach powstaje woda. Sprzężone pary różnią się jednym protonem: A/B i B/C, z kwasem zapisanym jako pierwszy.

W punkcie pI grupa karboksylanowa jest zasadowa, a amoniowa kwasowa. Przy zakwaszaniu anionu kolejność jest odwrotna: najpierw protonuje się grupa aminowa, a dopiero potem karboksylanowa. A i C różnią się dwoma protonami, więc nie tworzą jednej sprzężonej pary.

Zapis końcowy i porównanie z kluczem

a) Forma A: CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH. Forma C: CH₃–CH(NH₂)–COO⁻.

b)

1. CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH + OH⁻ → CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + H₂O

2. CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + OH⁻ → CH₃–CH(NH₂)–COO⁻ + H₂O

c) Sprzężone pary (kwas / zasada): A / B oraz B / C.

d) 1. Zasadowy charakter ma grupa –COO⁻, a kwasowy –NH₃⁺. 2. Proton najpierw przyłącza się do grupy –NH₂, a następnie do –COO⁻.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: CHEM_R_F2015_2015_00_przykladowy_32

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania