Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego do zakwaszonego roztworu alaniny
dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu i za pomocą pehametru mierzono pH
mieszaniny reakcyjnej. Otrzymane wyniki umieszczono na wykresie ilustrującym zależność
pH mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach
umownych). Literami A, B i C oznaczono formy alaniny, w jakich występuje ona
w roztworach wodnych.

Na podstawie: http://onlinebiochemistry.com
a) Napisz wzory półstrukturalne (grupowe) tych form alaniny A i C, które dominują w mieszaninie reakcyjnej o wartościach pH odpowiadających punktom zaznaczonym na wykresie.
Wzór formy A | Wzór formy C |
|---|---|
b) Napisz w formie jonowej skróconej, stosując wzory półstrukturalne (grupowe) reagentów organicznych, równania dwóch kolejnych reakcji, które zaszły podczas tego doświadczenia.
1 …
2 …
c) Spośród form alaniny A, B i C wybierz te, które tworzą sprzężone pary kwas-zasada
Brønsteda. Uzupełnij tabelę, wpisując odpowiednie litery.
Kwas | Zasada | |
|---|---|---|
Sprzężona para I | ||
Sprzężona para II |
d) Uzupełnij poniższe zdania, podkreślając wzory odpowiednich grup w każdym nawiasie.
1. Właściwości alaniny w wodnym roztworze o pH równym pI uwarunkowane są zasadowym
charakterem grupy (–COO− / –COOH) i kwasowym charakterem grupy (–NH2 / –NH3+).
2. Ponieważ grupa –COOH ma silniejsze właściwości kwasowe niż grupa –NH3+, podczas
zakwaszania roztworu alaniny o odczynie zasadowym najpierw nastąpi przyłączenie
protonu do grupy (–COO− / –NH2), a dopiero przy większym stężeniu jonów wodorowych
– do grupy (–COO− / –NH2).
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypisz A, B i C do środowiska kwasowego, punktu izoelektrycznego i środowiska zasadowego.
Podpowiedź 2
Dodawana zasada odbiera kolejno proton grupie karboksylowej i amoniowej. Sprzężone formy muszą różnić się dokładnie jednym protonem.
Podpowiedź 3
Zapisz przemiany A → B → C z OH− i wodą oraz pary A/B i B/C. Przy zakwaszaniu C proton przyłącza się najpierw do grupy aminowej, a później karboksylanowej.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
a) Forma A: CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH. Forma C: CH₃–CH(NH₂)–COO⁻.
b)
1. CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH + OH⁻ → CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + H₂O
2. CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + OH⁻ → CH₃–CH(NH₂)–COO⁻ + H₂O
c) Sprzężone pary (kwas / zasada): A / B oraz B / C.
d) 1. Zasadowy charakter ma grupa –COO⁻, a kwasowy –NH₃⁺. 2. Proton najpierw przyłącza się do grupy –NH₂, a następnie do –COO⁻.
Zasady oceniania
Część a)
1 pkt – poprawne napisanie wzorów form A i C
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część b)
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej kolejności obu równań reakcji
0 pkt – błędne napisanie równań (błędne wzory reagentów, błędne współczynniki
stechiometryczne, niewłaściwa forma zapisu, niewłaściwa kolejność równań) lub
brak odpowiedzi
Część c)
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli (kolejność sprzężonych par może być dowolna)
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część d)
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Przy niskim pH forma A jest kationem alaniny, przy pH równym pI forma B jonem obojnaczym, a przy wysokim pH forma C anionem. Dodawanie OH− najpierw odbiera proton grupie karboksylowej, przekształcając A w B, a potem grupie amoniowej, przekształcając B w C; w obu reakcjach powstaje woda. Sprzężone pary różnią się jednym protonem: A/B i B/C, z kwasem zapisanym jako pierwszy.
W punkcie pI grupa karboksylanowa jest zasadowa, a amoniowa kwasowa. Przy zakwaszaniu anionu kolejność jest odwrotna: najpierw protonuje się grupa aminowa, a dopiero potem karboksylanowa. A i C różnią się dwoma protonami, więc nie tworzą jednej sprzężonej pary.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
a) Forma A: CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH. Forma C: CH₃–CH(NH₂)–COO⁻.
b)
1. CH₃–CH(NH₃⁺)–COOH + OH⁻ → CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + H₂O
2. CH₃–CH(NH₃⁺)–COO⁻ + OH⁻ → CH₃–CH(NH₂)–COO⁻ + H₂O
c) Sprzężone pary (kwas / zasada): A / B oraz B / C.
d) 1. Zasadowy charakter ma grupa –COO⁻, a kwasowy –NH₃⁺. 2. Proton najpierw przyłącza się do grupy –NH₂, a następnie do –COO⁻.