Źródło
Informacja do zadań 31–32.
Opis pewnego produktu spożywczego zawiera informacje dotyczące związków chemicznych
wchodzących w jego skład. Wynika z niego, że najliczniejszą grupę związków stanowią
węglowodany (fruktoza, glukoza, maltoza). Obecne są także kwasy organiczne (cytrynowy,
glukonowy, jabłkowy, foliowy), wyższe alkohole alifatyczne, aldehydy, ketony, estry oraz
związki polifenolowe. Ponadto w skład produktu wchodzą białka, pewne ilości
mikroelementów oraz witaminy. Jego barwa uzależniona jest od obecności barwników.
Na lekcji chemii uczniowie zapoznali się z opisem produktu spożywczego i z przygotowanym
zestawem doświadczalnym zilustrowanym na poniższym schemacie.
zawiesina Cu(OH)2 zawiesina Cu(OH)2
z nadmiarem NaOH z nadmiarem NaOH

Następnie sformułowali cel doświadczenia:
Potwierdzenie obecności glukozy w badanym produkcie spożywczym.
Po zmieszaniu reagentów uczniowie ogrzali zawartość obu probówek i po chwili w każdej
z nich zaobserwowali powstanie ceglastoczerwonego osadu.
Przemianę zachodzącą w probówce I nazwali próbą kontrolną, a przemianę zachodzącą
w probówce II – próbą badawczą. Na podstawie przyjętych założeń i obserwacji uczniowie
sformułowali wniosek:
W produkcie spożywczym obecna jest glukoza.
a) Wyjaśnij, dlaczego podany przez uczniów cel doświadczenia oraz sformułowany wniosek były błędne.
b) Podaj poprawny cel opisanego doświadczenia.
Cel doświadczenia:
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, czy inne składniki produktu również dają dodatnią próbę Trommera.
Podpowiedź 2
Obecność fruktozy, maltozy i aldehydów oznacza, że ceglastoczerwony osad nie identyfikuje jednoznacznie glukozy.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij brak swoistości próby, a cel sformułuj jako wykrycie co najmniej jednego związku o właściwościach redukujących.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Część a)
Opis produktu spożywczego zawiera informacje o jego składzie, z których wynika, że oprócz
glukozy w produkcie spożywczym znajdują się także: fruktoza, maltoza i aldehydy. Związki
te, podobnie jak glukoza, mają właściwości redukujące i dają takie same objawy reakcji
z zawiesiną Cu(OH)2. Dlatego za pomocą tego doświadczenia nie można potwierdzić
obecności glukozy w badanym produkcie.
lub
Ponieważ próbie Trommera (oprócz glukozy) ulegają także inne związki wymienione
w opisie produktu spożywczego, np. aldehydy.
Część b)
Cel doświadczenia:
Potwierdzenie, że w badanym produkcie spożywczym obecny jest związek (przynajmniej
jeden), który ma właściwości redukujące.
Zasady oceniania
Część a)
1 pkt – poprawne wyjaśnienie
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Część b)
1 pkt – poprawne podanie celu doświadczenia
0 pkt – inna odpowiedź lub brak odpowiedzi
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Rozumowanie krok po kroku
Próba Trommera wykrywa właściwości redukujące, lecz nie jest swoista wyłącznie dla glukozy. W opisanym produkcie są także fruktoza, maltoza i aldehydy, które mogą wywołać powstanie ceglastoczerwonego tlenku miedzi(I). Fruktoza daje dodatni wynik dzięki przemianom zachodzącym w środowisku zasadowym.
Dodatnia próba kontrolna z glukozą pokazuje działanie odczynnika, ale nie dowodzi, że tylko glukoza może dawać taki objaw. Poprawny cel doświadczenia to potwierdzenie obecności przynajmniej jednego związku o właściwościach redukujących. Wniosek musi odpowiadać temu, co rzeczywiście rozstrzyga doświadczenie.
Zapis końcowy i porównanie z kluczem
Część a)
Opis produktu spożywczego zawiera informacje o jego składzie, z których wynika, że oprócz
glukozy w produkcie spożywczym znajdują się także: fruktoza, maltoza i aldehydy. Związki
te, podobnie jak glukoza, mają właściwości redukujące i dają takie same objawy reakcji
z zawiesiną Cu(OH)2. Dlatego za pomocą tego doświadczenia nie można potwierdzić
obecności glukozy w badanym produkcie.
lub
Ponieważ próbie Trommera (oprócz glukozy) ulegają także inne związki wymienione
w opisie produktu spożywczego, np. aldehydy.
Część b)
Cel doświadczenia:
Potwierdzenie, że w badanym produkcie spożywczym obecny jest związek (przynajmniej
jeden), który ma właściwości redukujące.