Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Umaszczenie sierści kota jest determinowane przez współdziałanie wielu genów. Za umaszczenie pręgowane u kotów odpowiadają współdziałające dwa geny autosomalne A i M:
• allel A – warunkuje uwidocznienie się pręgowania allel a – warunkuje brak pręgowania
• allel M – odpowiada za pręgowanie tygrysie allel m – odpowiada za pręgowanie klasyczne.
Trzeci gen T o dominacji niepełnej w stosunku do genów A i M modyfikuje ich ekspresję:
• allel T – w stanie homozygotycznym decyduje o umaszczeniu gładkim (tzw. abisyńskim), a u heterozygot jest widoczne częściowe pręgowanie, występujące jedynie na łapach, na ogonie i na brzuchu allel t – w stanie homozygotycznym nie ma wpływu na umaszczenie.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono koty o pręgowaniu klasycznym (I) i tygrysim (II).
Na podstawie: wszystkookotach.pl; poznajkota.pl Fotografie: catspurfection.com; costa-rica-guide.com
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Kotka o pręgowaniu tygrysim i kocur o pręgowaniu klasycznym mają już potomstwo bez pręgowania i o pręgowaniu klasycznym.
Podaj genotypy pokolenia rodzicielskiego i zapisz krzyżówkę genetyczną z uwzględnieniem tylko loci A i M. Na podstawie krzyżówki genetycznej określ możliwe fenotypy w pokoleniu potomnym oraz podaj ich oczekiwany stosunek.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Potomstwo bez pręgowania ma aa, więc oboje pręgowani rodzice muszą przekazywać allel a. Potomstwo o pręgowaniu klasycznym ma mm, więc również kotka tygrysia musi przekazywać m.
Podpowiedź 2
Kotka wytwarza gamety AM, Am, aM i am, a kocur — Am i am. Zbuduj osiem równoprawdopodobnych kombinacji dla loci A i M; locus T pomijamy zgodnie z poleceniem.
Podpowiedź 3
Przyporządkuj fenotyp po sprawdzeniu A: układ aa oznacza brak pręgowania niezależnie od M. Dopiero u potomstwa A_ odróżnij pręgowanie tygrysie M_ od klasycznego mm.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Genotyp kotki: AaMm
Genotyp kocura: Aamm
Krzyżówka:
| ♂ ♀ | Am | am |
|---|---|---|
| AM | AAMm (pręgowanie tygrysie) | AaMm (pręgowanie tygrysie) |
| Am | AAmm (pręgowanie klasyczne) | Aamm (pręgowanie klasyczne) |
| aM | AaMm (pręgowanie tygrysie) | aaMm (brak pręgowania) |
| am | Aamm (pręgowanie klasyczne) | aamm (brak pręgowania) |
Stosunek fenotypowy: pręgowanie tygrysie : pręgowanie klasyczne : brak pręgowania – 3 : 3 : 2
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
3 pkt – podanie poprawnych genotypów ORAZ poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej,
ORAZ za poprawne podanie oczekiwanego stosunku fenotypowego wśród potomstwa. 2 pkt – podanie poprawnych genotypów ORAZ poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej. 1 pkt – podanie poprawnych genotypów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Genotyp kotki to AaMm, a kocura Aamm. Oboje muszą być Aa, ponieważ mają potomstwo aa. Kocur klasyczny ma mm, a kotka tygrysia musi być Mm, skoro u potomstwa wystąpiło mm.
Krzyżówka gamet kotki AM, Am, aM, am z gametami kocura Am, am daje: AAMm, AaMm, AAmm, Aamm, AaMm, aaMm, Aamm, aamm. Pierwsze sprawdzamy locus A: aaMm i aamm nie mają widocznego pręgowania. Wśród pozostałych trzy kombinacje dają pręgowanie tygrysie, a trzy klasyczne. Oczekiwany stosunek to tygrysie : klasyczne : brak pręgowania = 3 : 3 : 2. Genotypy Aamm pojawiają się w dwóch różnych połączeniach gamet i obie możliwości trzeba policzyć.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 14.2 — w podstawie programowej. Krzyżówka dwugenowa i oczekiwany stosunek fenotypów.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Sprawdź kompletność rozwiązania
3 pkt – podanie poprawnych genotypów ORAZ poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej,
ORAZ za poprawne podanie oczekiwanego stosunku fenotypowego wśród potomstwa. 2 pkt – podanie poprawnych genotypów ORAZ poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej. 1 pkt – podanie poprawnych genotypów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 14.2
W podstawie programowej
Krzyżówka dwugenowa i oczekiwany stosunek fenotypów.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z14-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2
Działy: Genetyka klasyczna
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych