Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Umaszczenie sierści kota jest determinowane przez współdziałanie wielu genów. Za umaszczenie pręgowane u kotów odpowiadają współdziałające dwa geny autosomalne A i M:
• allel A – warunkuje uwidocznienie się pręgowania allel a – warunkuje brak pręgowania
• allel M – odpowiada za pręgowanie tygrysie allel m – odpowiada za pręgowanie klasyczne.
Trzeci gen T o dominacji niepełnej w stosunku do genów A i M modyfikuje ich ekspresję:
• allel T – w stanie homozygotycznym decyduje o umaszczeniu gładkim (tzw. abisyńskim), a u heterozygot jest widoczne częściowe pręgowanie, występujące jedynie na łapach, na ogonie i na brzuchu allel t – w stanie homozygotycznym nie ma wpływu na umaszczenie.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono koty o pręgowaniu klasycznym (I) i tygrysim (II).
Na podstawie: wszystkookotach.pl; poznajkota.pl Fotografie: catspurfection.com; costa-rica-guide.com
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podaj wszystkie możliwe genotypy kota z częściowym pręgowaniem typu klasycznego.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przeanalizuj trzy loci osobno: ujawnienie pręgowania, rodzaj pręgowania i jego częściowy zakres. Każdy element fenotypu nakłada osobny warunek na genotyp.
Podpowiedź 2
Pręgowanie klasyczne wymaga dwóch alleli m. Częściowe pręgowanie odpowiada heterozygotycznemu układowi w locus T. Pozostaje ustalić, jakie genotypy A pozwalają w ogóle ujawnić pręgowanie.
Podpowiedź 3
Dominujący allel A może występować w homozygocie lub heterozygocie. Wymień oba pełne genotypy, ale nie dodawaj układów aa, które maskują pręgowanie.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
AAmmTt, AammTt
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – podanie dwóch poprawnych genotypów kota z częściowym pręgowaniem typu
klasycznego. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Właściwe genotypy to AAmmTt i AammTt. Klasyczne pręgowanie wymaga mm, a częściowe pręgowanie — Tt. Aby pręgowanie było widoczne, w locus A musi znajdować się co najmniej jeden allel A, czyli możliwe są AA i Aa.
Układ aa nie spełnia warunku widocznego pręgowania. TT prowadzi do umaszczenia gładkiego, natomiast tt nie daje opisanego ograniczenia pręgowania do wybranych części ciała. Trzeba więc połączyć wszystkie trzy warunki, a nie wypisać jedynie mmTt.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 14.1 — w podstawie programowej. Ustalenie genotypów przy współdziałaniu genów.
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – podanie dwóch poprawnych genotypów kota z częściowym pręgowaniem typu
klasycznego. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 14.1
W podstawie programowej
Ustalenie genotypów przy współdziałaniu genów.
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.2
Działy: Genetyka klasyczna
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia