Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2026 · Formuła 2023
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Jednym z warunków zachodzenia translacji w komórce jest synteza aminoacylo-tRNA
(AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od
enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów
z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku
hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu
komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy
tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym
i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA
(strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
wiązanie
aminokwas
bogate
H
H
H
w energię
O
O
O
H2N
C
C
H2N
C
C
H2N
C
C
tRNA
OH
O
O
CH2
CH2
CH2
C
C
C
N CH
N CH
N CH
H
H
H
AMP
ATP
+ 2Pi
A
B
3′
5′
syntetaza
antykodon
aminoacylo-tRNA
kodon
mRNA
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
(AA-tRNA). Rozpoznanie i przyłączenie odpowiedniego aminokwasu do tRNA zależy od
enzymów – syntetaz aminoacylo-tRNA, które kowalencyjnie łączą każdy z aminokwasów
z odpowiednim dla niego tRNA. Ta reakcja jest sprzężona z uwalnianiem energii w wyniku
hydrolizy ATP. Dla każdego aminokwasu istnieje odrębna syntetaza. Ogółem w cytozolu
komórek jest więc 20 różnych syntetaz. Syntetazy aminoacylo-tRNA rozpoznają właściwy
tRNA na podstawie niektórych nukleotydów w ramionach aminokwasowym
i antykodonowym.
Na rysunku przedstawiono syntezę jednego spośród 20 różnych aminoacylo-tRNA
(strzałka A) oraz rozpoznawanie przez niego kodonu mRNA (strzałka B).
wiązanie
aminokwas
bogate
H
H
H
w energię
O
O
O
H2N
C
C
H2N
C
C
H2N
C
C
tRNA
OH
O
O
CH2
CH2
CH2
C
C
C
N CH
N CH
N CH
H
H
H
AMP
ATP
+ 2Pi
A
B
3′
5′
syntetaza
antykodon
aminoacylo-tRNA
kodon
mRNA
Na podstawie: B. Alberts i in., Podstawy biologii komórki, Warszawa 1999.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2026-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
13.3.
Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy
0–1
– katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Rozstrzygnij, czy powyższa reakcja syntezy AA-tRNA jest przykładem anabolizmu, czy
0–1
– katabolizmu. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że przedstawiona reakcja jest przykładem anabolizmu,
wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym wyższy stopień złożoności
produktu w stosunku do substratów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie
Jest to przykład anabolizmu. / Anabolizm
Przykładowe uzasadnienia
•
Syntetyzowany produkt (AA-tRNA) jest związkiem bardziej złożonym niż substraty,
z których powstał (aminokwas i tRNA).
•
Anabolizm to reakcje syntezy złożonych związków chemicznych z substancji prostszych.
AA-tRNA jest substancją bardziej złożoną niż substraty, z których powstał, więc jest to
anabolizm.
•
Anabolizm to ciąg reakcji wykorzystujących energię użyteczną biologicznie do syntezy
nowych bardziej złożonych biocząsteczek.
•
Anabolizm to szlaki metaboliczne wymagające dostarczenia energii do przekształcania
związków mniejszych w większe.
Uwaga:
Dopuszcza się uzasadnienia odnoszące się jedynie do zużycia energii, np.: „Reakcja jest
anabolizmem, ponieważ do tej reakcji jest wykorzystywana energia pochodząca z hydrolizy
ATP”.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że przedstawiona reakcja jest przykładem anabolizmu,
wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym wyższy stopień złożoności
produktu w stosunku do substratów.
0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie
Jest to przykład anabolizmu. / Anabolizm
Przykładowe uzasadnienia
•
Syntetyzowany produkt (AA-tRNA) jest związkiem bardziej złożonym niż substraty,
z których powstał (aminokwas i tRNA).
•
Anabolizm to reakcje syntezy złożonych związków chemicznych z substancji prostszych.
AA-tRNA jest substancją bardziej złożoną niż substraty, z których powstał, więc jest to
anabolizm.
•
Anabolizm to ciąg reakcji wykorzystujących energię użyteczną biologicznie do syntezy
nowych bardziej złożonych biocząsteczek.
•
Anabolizm to szlaki metaboliczne wymagające dostarczenia energii do przekształcania
związków mniejszych w większe.
Uwaga:
Dopuszcza się uzasadnienia odnoszące się jedynie do zużycia energii, np.: „Reakcja jest
anabolizmem, ponieważ do tej reakcji jest wykorzystywana energia pochodząca z hydrolizy
ATP”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2026-CZERWIEC-F2023-Z13-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.1.2 | PR:OG.I.2
Działy: Energia i metabolizm
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Podstawowe zasady metabolizmu
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia