Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2023

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
rak szlachetny
rak pręgowaty
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej,
dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica
składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia
kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach
linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec
XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych
wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają
do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi
do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski,
Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001;
K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of
the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
Rozstrzygnij, czy obydwa opisane powyżej gatunki raków – rak szlachetny i rak
0–1
pręgowaty – mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe (bioindykatory) czystości wód.
Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu uwzględnij środowisko życia obydwu
gatunków.
Rozstrzygnięcie: .....................................................................................................................
Uzasadnienie: .........................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE


Transkrypcja tekstu (rysunki i układ w oryginale powyżej)
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obydwa gatunki nie mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe,
wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do środowiska życia raka
szlachetnego i raka pręgowatego pod względem czystości wód.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Nie mogą / Tylko rak szlachetny może być bioindykatorem.
Przykładowe uzasadnienia
•
Środowiskiem życia raka szlachetnego są tylko wody czyste. Rak pręgowaty żyje
zarówno w wodach czystych, jak i w zanieczyszczonych.
•
Rak szlachetny ma wąski zakres tolerancji i zamieszkuje tylko bardzo czyste wody, a rak
pręgowaty ma szeroki zakres tolerancji względem zawartości zanieczyszczeń
w środowisku wodnym.
•
Raki szlachetne nie występują w wodach zanieczyszczonych i wskazują na czystą wodę.
Raki pręgowate występują w wodach o różnej jakości – zarówno w tych czystych, jak
i w zanieczyszczonych. Dlatego ich obecność w zbiorniku wodnym nie wskazuje, jaki jest
stan tych wód pod względem zanieczyszczenia.
•
Tylko pierwszy występuje tylko w czystych wodach, a ten drugi ma szeroki zakres
tolerancji na jakość wody.
•
Ponieważ rak szlachetny jest stenobiontem w odniesieniu do czystości wody,
a pręgowaty – eurybiontem.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi, w których opis nie jest przyporządkowany do odpowiedniego
gatunku, np. „Te gatunki raków się różnią – występują albo tylko w wodach czystych, albo we
wszystkich klasach czystości wód”.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2023-Z5-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.4 | PR:OG.IV.2
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ekspresja genów
Zagadnienia: Ekologia organizmów
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych