Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2015
W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.

Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski, Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001; K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Rozstrzygnij, czy obydwa opisane powyżej gatunki raków – rak szlachetny i rak pręgowaty – mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe (bioindykatory) czystości wód. Odpowiedź uzasadnij. W uzasadnieniu uwzględnij środowisko życia obydwu gatunków.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wyszukaj warunki życia każdego z raków, zwłaszcza słowa „jedynie” i „nawet”.
Podpowiedź 2
Czy obecność gatunku żyjącego w wodach o różnej jakości pozwala rozpoznać czystą wodę?
Podpowiedź 3
Wskaż raka o wąskim zakresie tolerancji i wyjaśnij, dlaczego drugi nie daje tej samej informacji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Nie mogą / Tylko rak szlachetny może być bioindykatorem.
• Środowiskiem życia raka szlachetnego są tylko wody czyste. Rak pręgowaty żyje zarówno w wodach czystych, jak i w zanieczyszczonych.
• Rak szlachetny ma wąski zakres tolerancji i zamieszkuje tylko bardzo czyste wody, a rak pręgowaty ma szeroki zakres tolerancji względem zawartości zanieczyszczeń w środowisku wodnym.
• Raki szlachetne nie występują w wodach zanieczyszczonych i wskazują na czystą wodę. Raki pręgowate występują w wodach o różnej jakości – zarówno w tych czystych, jak i w zanieczyszczonych. Dlatego ich obecność w zbiorniku wodnym nie wskazuje, jaki jest stan tych wód pod względem zanieczyszczenia.
• Tylko pierwszy występuje tylko w czystych wodach, a ten drugi ma szeroki zakres tolerancji na jakość wody.
• Ponieważ rak szlachetny jest stenobiontem w odniesieniu do czystości wody, a pręgowaty – eurybiontem.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi, w których opis nie jest przyporządkowany do odpowiedniego gatunku, np. „Te gatunki raków się różnią – występują albo tylko w wodach czystych, albo we wszystkich klasach czystości wód”.
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obydwa gatunki nie mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do środowiska życia raka szlachetnego i raka pręgowatego pod względem czystości wód. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Nie oba gatunki: rak szlachetny wskazuje czyste, dobrze natlenione wody, natomiast pręgowaty toleruje również silne zanieczyszczenie. Jego obecność nie rozstrzyga więc o czystości. Wskaźnik powinien mieć odpowiednio wąski zakres tolerancji dla ocenianego czynnika. Uzasadnienie musi porównać oba nazwane gatunki.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obydwa gatunki nie mogą służyć jako gatunki wskaźnikowe, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do środowiska życia raka szlachetnego i raka pręgowatego pod względem czystości wód. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Rozstrzygnięcie — w podstawie programowej. Zakres tolerancji ekologicznej a wartość bioindykacyjna. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:XVII.1.4 — wykazuje znaczenie organizmów o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej w bioindykacji;
Uzasadnienie — w podstawie programowej. Zakres tolerancji ekologicznej a wartość bioindykacyjna. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:XVII.1.4 — wykazuje znaczenie organizmów o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej w bioindykacji;
Wymagania podstawy programowej
Rozstrzygnięcie
W podstawie programowej
Zakres tolerancji ekologicznej a wartość bioindykacyjna. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:XVII.1.4 — wykazuje znaczenie organizmów o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej w bioindykacji;
Uzasadnienie
W podstawie programowej
Zakres tolerancji ekologicznej a wartość bioindykacyjna. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:XVII.1.4 — wykazuje znaczenie organizmów o wąskim zakresie tolerancji ekologicznej w bioindykacji;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z5-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.4
Wymagania historyczne: VII. Ekologia. 1. Nisza ekologiczna. Zdający: 3) przedstawia rolę organizmów o wąskim zakresie tolerancji na czynniki środowiska w monitorowaniu jego zmian, zwłaszcza powodowanych przez działalność człowieka, podaje przykłady takich organizmów wskaźnikowych.
Działy: Ekologia
Organizmy: zwierzęta
Zagadnienia: Ekologia organizmów


