Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2015
W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski, Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001; K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wykaż, że w trakcie życia raków musi dochodzić do ich linienia.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zastanów się, czy twardy pancerz może powiększać się razem z ciałem w sposób ciągły.
Podpowiedź 2
Co zmienia się bezpośrednio po zrzuceniu starego oskórka?
Podpowiedź 3
Ułóż zależność: nierozciągliwa powłoka ogranicza wzrost → jej wymiana umożliwia zwiększenie rozmiarów.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Linienie, czyli zrzucanie zewnętrznej, nierozciągliwej części powłoki ciała, jest konieczne, aby osobnik mógł zwiększyć wymiary ciała.
• Pancerz raków ogranicza wzrost osobnika, a ponieważ w początkowym okresie życia raki rosną najszybciej, to często przechodzą linienie.
• W trakcie życia raków musi dochodzić do linienia, ponieważ pancerz sam w sobie nie rośnie, a tym samym ogranicza dalszy wzrost.
• Dzięki zrzuceniu chitynowego pancerza możliwy jest wzrost skokowy.
• Dorosłe raki linieją raz w roku na jesieni, co umożliwia im wtedy rozmnażanie się.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że linienie zachodzi w wyniku wzrostu, np. „Nierozciągliwy pancerz podczas wzrostu staje się za mały, dlatego konieczne jest linienie”.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające ograniczenie – przez oskórek – wzrostu lub rozmnażania się. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Sztywny, słabo rozciągliwy oskórek ogranicza możliwość zwiększania wymiarów ciała. Jego zrzucenie umożliwia wzrost przed stwardnieniem nowego pancerza. Linienie warunkuje więc wzrost skokowy, a nie jest jedynie skutkiem dowolnego rozciągnięcia starej powłoki. Wyjaśnienie powinno wskazywać ograniczenie mechaniczne i sposób jego usunięcia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że raki muszą linieć w trakcie życia, uwzględniające ograniczenie – przez oskórek – wzrostu lub rozmnażania się. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 5.3 — w podstawie programowej. Linienie jako warunek wzrostu zwierzęcia z pancerzem.
- PR:XI.2.8.a — przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała zwierząt i podaje ich funkcje,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 5.3
W podstawie programowej
Linienie jako warunek wzrostu zwierzęcia z pancerzem.
- PR:XI.2.8.a — przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała zwierząt i podaje ich funkcje,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z5-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.8.a
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 9) rozróżnia skorupiaki […] oraz porównuje środowiska życia, budowę i czynności życiowe tych grup. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 2) opisuje różne rodzaje powłok ciała zwierząt.
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Zagadnienia: Pokrycie ciała i termoregulacja