Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2015
W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski, Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001; K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Rozstrzygnij, czy przedstawione gatunki raków są klasyfikowane w jednym, czy – w dwóch rodzajach. Odpowiedź uzasadnij.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij sobie funkcję pierwszego i drugiego członu nazwy gatunkowej.
Podpowiedź 2
Porównaj Astacus astacus i Faxonius limosus.
Podpowiedź 3
Oprzyj rozstrzygnięcie na różnych nazwach rodzajowych, nie na różnych epitetach gatunkowych.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
W dwóch
• Ich nazwy rodzajowe się różnią.
• Ich nazwy rodzajowe w języku łacińskim są różne.
• Mają odmienne pierwsze człony nazw łacińskich.
• Rak szlachetny należy do rodzaju Astacus, a rak pręgowaty – do rodzaju Faxonius.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do epitetów gatunkowych raków, ponieważ nie świadczą one o klasyfikacji do tego samego lub innego rodzaju.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że rak szlachetny i rak pręgowaty są klasyfikowane w dwóch rodzajach, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym różne nazwy rodzajowe tych raków (po łacinie). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Są to dwa rodzaje: Astacus i Faxonius. Pierwszy człon dwuczłonowej nazwy naukowej oznacza rodzaj, a drugi jest epitetem gatunkowym. Wspólna polska nazwa „rak” nie wyznacza rangi systematycznej. Należy porównać właściwe człony nazw, nie samo brzmienie ich końcówek.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że rak szlachetny i rak pręgowaty są klasyfikowane w dwóch rodzajach, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym różne nazwy rodzajowe tych raków (po łacinie). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Rozstrzygnięcie — w podstawie programowej. Nazwa rodzajowa w nomenklaturze binominalnej. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:V.3 — porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.
Uzasadnienie — w podstawie programowej. Nazwa rodzajowa w nomenklaturze binominalnej. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:V.3 — porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.
Wymagania podstawy programowej
Rozstrzygnięcie
W podstawie programowej
Nazwa rodzajowa w nomenklaturze binominalnej. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:V.3 — porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.
Uzasadnienie
W podstawie programowej
Nazwa rodzajowa w nomenklaturze binominalnej. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:V.3 — porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z5-5
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:V.3
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 1. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów. Zdający: 2) porządkuje hierarchicznie podstawowe rangi taksonomiczne.
Działy: Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów
Organizmy: zwierzęta