Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2025 · Formuła 2015
W Polsce występuje kilka gatunków raków, w tym – rak szlachetny i rak pręgowaty. Na poniższych rysunkach przedstawiono raka szlachetnego i raka pręgowatego.
Rak szlachetny (Astacus astacus) występuje jedynie w rzekach i w jeziorach o czystej, dobrze natlenionej wodzie. Rak szlachetny dojrzewa płciowo w trzecim roku życia. Samica składa od 60 do 200 jaj. Osobniki tego gatunku żyją nawet 20 lat, w pierwszym roku życia kilkakrotnie linieją, a w następnych latach linieją już z mniejszą częstością. Po pięciu latach linienie zachodzi tylko raz do roku.
Rak pręgowaty (Faxonius limosus), sprowadzony z Ameryki Północnej do Polski pod koniec XIX wieku, występuje powszechnie, nawet w silnie zeutrofizowanych i zanieczyszczonych wodach. Osobniki tego gatunku dojrzewają płciowo w drugim roku życia, a samice składają do 400 jaj. Młode osobniki linieją 4–5 razy w roku, a u osobników dorosłych dochodzi do linienia 1–2 razy w roku.
Na podstawie: J. Mastyński i W. Andrzejewski, Cechy morfometryczne i rozpoznawanie raków występujących w Polsce, Poznań 2001; K.A. Crandall i S. De Grave, An Updated Classification of the Freshwater Crayfishes (Decapoda: Astacidea) of the World, with a Complete Species List, „Journal of Crustacean Biology” 37(5), 2017.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podaj nazwę polisacharydu będącego głównym składnikiem pancerza okrywającego ciało raków.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Polecenie pyta o związek organiczny należący do cukrów złożonych.
Podpowiedź 2
Przypomnij sobie podstawowy składnik oskórka stawonogów.
Podpowiedź 3
Wyklucz nazwy białek i soli mineralnych; podaj nazwę polisacharydu pancerza.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• chityna
• polimer N-acetyloglukozaminy
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy polisacharydu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Chityna jest polisacharydem budującym oskórek stawonogów, w tym pancerz raków. Nie należy jej mylić z celulozą roślin ani z keratyną, która jest białkiem. Mineralne składniki pancerza nie są odpowiedzią na pytanie o nazwę polisacharydu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy polisacharydu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 5.2 — w podstawie programowej. Chityna w pancerzu stawonoga.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:XI.2.8.a — przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała zwierząt i podaje ich funkcje,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 5.2
W podstawie programowej
Chityna w pancerzu stawonoga.
- PR:I.2.1 — przedstawia budowę węglowodanów (uwzględniając wiązania glikozydowe α, β); rozróżnia monosacharydy (glukoza, fruktoza, galaktoza, ryboza, deoksyryboza), disacharydy (sacharoza, laktoza, maltoza), polisacharydy (skrobia, glikogen, celuloza, chityna) i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne; planuje oraz przeprowadza doświadczenie wykazujące obecność skrobi w materiale biologicznym;
- PR:XI.2.8.a — przedstawia różne rodzaje pokrycia ciała zwierząt i podaje ich funkcje,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z5-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:I.2.1 | PR:XI.2.8.a
Wymagania historyczne: I. Budowa chemiczna organizmów. 2. Węglowodany. Zdający: 1) […] podaje właściwości węglowodanów; rozróżnia […] polisacharydy. IV. Przegląd różnorodności organizmów. 11. Zwierzęta bezkręgowe. Zdający: 9) rozróżnia skorupiaki […] oraz porównuje środowiska życia, budowę i czynności życiowe tych grup. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 2) opisuje różne rodzaje powłok ciała zwierząt.
Działy: Chemizm życia | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Zagadnienia: Składniki organiczne | Pokrycie ciała i termoregulacja