Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 18 · maj 2025 · Formuła 2015
Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.
Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.

Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg. W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.

Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.
Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913. Fotografia: Wikimedia Commons.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj liczbę rodzin botanicznych i podobieństwo ich warunków życia.
Podpowiedź 2
Czy podobna forma wskazuje automatycznie na odziedziczenie jej po bliskim wspólnym przodku?
Podpowiedź 3
Powiąż wiele odrębnych rodzin z niezależnym powstaniem podobnej adaptacji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Jest to przykład konwergencji.
● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach taksonomicznych roślin. ● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób. ● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych warunków środowiskowych.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np. „
konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”. Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych, np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te rośliny”.
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy u innych rodzin botanicznych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
To konwergencja: podobna poduszkowata forma wykształciła się niezależnie u gatunków należących do wielu rodzin i żyjących w podobnych warunkach górskich. Nie jest to zróżnicowanie jednej odziedziczonej specjalizacji w różne formy. Trzeba poprzeć nazwę informacją o odrębnych grupach roślin, nie samą definicją konwergencji.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy u innych rodzin botanicznych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Rozstrzygnięcie — w podstawie programowej. Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;
Uzasadnienie — w podstawie programowej. Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;
Wymagania podstawy programowej
Rozstrzygnięcie
W podstawie programowej
Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;
Uzasadnienie
W podstawie programowej
Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z18-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVI.13
Wymagania historyczne: IX. Ewolucja. 5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający: 3) opisuje warunki, w jakich zachodzi radiacja adaptacyjna oraz ewolucja zbieżna; podaje przykłady konwergencji i dywergencji; identyfikuje konwergencje i dywergencje na podstawie schematu, rysunku, opisu itd.
Działy: Ewolucja
Organizmy: rośliny


