Zadanie 18.1 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 18 · maj 2025 · Formuła 2015

Niski wzrost i ciasne ułożenie liści rośliny w tzw. poduszkę stanowią przystosowanie do skrajnych warunków środowiska panujących w wysokich górach. Takie formy roślin występują u ponad trzystu gatunków należących do ponad trzydziestu różnych rodzin botanicznych, występujących w różnych obszarach geograficznych świata.

Poniżej przedstawiono schematyczną budowę roślin poduszkowych.

Trzy warianty systemu pędowego i korzeniowego niskiej rośliny. W pierwszym główna część korzenia sięga podłoża, w dwóch pozostałych rozgałęzione korzenie odchodzą z różnych miejsc przyziemnej części pędu.

Przykładem rośliny poduszkowej jest lepnica bezłodygowa (Silene acaulis), przedstawiona na poniższej fotografii. Wytwarza ona różowe kwiaty wyrastające na szczytach łodyg. W populacji tego gatunku występują zarówno osobniki żeńskie, jak i obupłciowe.

Kwitnące poduszkowe rośliny o fioletowych kwiatach na skalistym zboczu górskim; w tle płaty śniegu i niemal pozbawiony drzew stok.

Na podstawie: Q. Canelles i in., Environmental Stress Effects on Reproduction and Sexual Dimorphism in the Gynodioecious Species Silene acaulis, „Environmental and Experimental Botany” 146, 2018.

Schematy: H. Hauri, Review: Ecology of Cushion Plants, „Journal of Ecology” 1(2), 1913. Fotografia: Wikimedia Commons.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 18; strona PDF 28
Materiał do zadania 18 · strona PDF 28
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Rozstrzygnij, czy wytwarzanie form poduszkowatych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, czy – dywergencji. Odpowiedź uzasadnij.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 18.1; strona PDF 28
Zadanie 18.1 · strona PDF 28

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Porównaj liczbę rodzin botanicznych i podobieństwo ich warunków życia.

Podpowiedź 2

Czy podobna forma wskazuje automatycznie na odziedziczenie jej po bliskim wspólnym przodku?

Podpowiedź 3

Powiąż wiele odrębnych rodzin z niezależnym powstaniem podobnej adaptacji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Jest to przykład konwergencji.

● Wytwarzanie form poduszkowatych powstało niezależnie od siebie w różnych grupach taksonomicznych roślin. ● Rośliny należące do różnych, niespokrewnionych rodzin funkcjonują w tym samym środowisku i przystosowały się do niego w ten sam sposób. ● W różnych obszarach górskich rośliny zaadaptowały się do podobnych, skrajnych warunków środowiskowych.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji konwergencji, np. „

konwergencja. Uzasadnienie: Wytwarzanie form poduszkowych wyewoluowało wielokrotnie niezależnie”. Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się jednoznacznie do procesów ewolucyjnych, np. „Wytwarzanie form poduszkowatych jest spowodowane warunkami, w jakich rosną te rośliny”.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 35
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 35

Zasady oceniania

1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy u innych rodzin botanicznych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

To konwergencja: podobna poduszkowata forma wykształciła się niezależnie u gatunków należących do wielu rodzin i żyjących w podobnych warunkach górskich. Nie jest to zróżnicowanie jednej odziedziczonej specjalizacji w różne formy. Trzeba poprzeć nazwę informacją o odrębnych grupach roślin, nie samą definicją konwergencji.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za rozstrzygnięcie, że wytwarzanie form poduszkowych wśród roślin wysokogórskich jest wynikiem konwergencji, wraz z poprawnym uzasadnieniem, przedstawiającym argument na rzecz niezależnego wykształcenia tej cechy, np. wykształcenie cechy u innych rodzin botanicznych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Rozstrzygnięcie — w podstawie programowej. Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Rozstrzygnięcie.

  • PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;

Uzasadnienie — w podstawie programowej. Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Uzasadnienie.

  • PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;
Wymagania podstawy programowej

Rozstrzygnięcie

W podstawie programowej

Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Rozstrzygnięcie.

  • PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;

Uzasadnienie

W podstawie programowej

Konwergencja form poduszkowatych. Zakres części: Uzasadnienie.

  • PR:XVI.13 — rozpoznaje, na podstawie opisu, schematu, rysunku, konwergencję i dywergencję;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z18-1

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XVI.13

Wymagania historyczne: IX. Ewolucja. 5. Pochodzenie i rozwój życia na Ziemi. Zdający: 3) opisuje warunki, w jakich zachodzi radiacja adaptacyjna oraz ewolucja zbieżna; podaje przykłady konwergencji i dywergencji; identyfikuje konwergencje i dywergencje na podstawie schematu, rysunku, opisu itd.

Działy: Ewolucja

Organizmy: rośliny

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania