Zadanie 17.3 — maj 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony2 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 17 · maj 2025 · Formuła 2015

Płaskogłów ciemnogłowy (Platycephalus fuscus) jest ciepłolubną rybą żyjącą w zatokach, przybrzeżnych jeziorach i estuariach na wschodnim wybrzeżu Australii. Jego ciało jest mocno spłaszczone grzbietobrzusznie. Oczy są osadzone na czubku spłaszczonej głowy. Ta ryba potrafi zmieniać ubarwienie ciała, przez co dopasowuje się do otoczenia. Ukrywa się w piasku i czeka na ofiarę – poluje na mniejsze ryby oraz krewetki.

Naukowcy zbadali zależność aktywności tej ryby od temperatury otoczenia w warunkach naturalnych. W tym celu wypuszczono ryby tego gatunku do rzeki Georges, 12 km w górę od jej ujścia. W rzece mierzono temperaturę wody. Ryby były wyposażone w odpowiednie nadajniki z czujnikami, dzięki którym można było określić przyśpieszenie poruszającej się ryby. Dane zbierano przez 18 miesięcy.

Na fotografii A przedstawiono płaskogłowa ciemnogłowego w jego naturalnym środowisku, a na wykresie B – wyniki opisanego badania. Koła na wykresie B reprezentują surowe wyniki pomiarów, a krzywa jest modelem dopasowanym do tych pomiarów, przedstawiającym zależność między temperaturą wody a przyśpieszeniem ryby.

A: fotografia ryby przy dnie. B: przyspieszenie ryby wobec temperatury wody; punkty i dopasowana krzywa mają maksimum około 22–23°C, a niższe wartości w chłodniejszej i cieplejszej wodzie.

Na podstawie: N.L. Payne i in., Temperature Dependence of Fish Performance in the Wild: Links with Species Biogeography and Physiological Thermal Tolerance, „Functional Ecology” 30(6), 2016. Fotografia: R. Ling.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 17; strona PDF 26
Materiał do zadania 17 · strona PDF 26
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Wypisz z tekstu dwie cechy płaskogłowa ciemnogłowego stanowiące adaptację do drapieżnictwa i przedstaw, na czym polega każda z tych adaptacji.

1.

2.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 17.3; strona PDF 27
Zadanie 17.3 · strona PDF 27

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Wyszukaj dwie różne cechy budowy lub zachowania wymienione w tekście.

Podpowiedź 2

Do każdej dopisz etap polowania: ukrycie, wykrycie ofiary albo skuteczny atak.

Podpowiedź 3

Połącz np. spłaszczenie z ukrywaniem, a położenie oczu z obserwacją podczas zagrzebania.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Silne spłaszczenie grzbietobrzuszne sprawia, że ryba jest trudniej zauważalna (przez ofiary).

• Zakopywanie się w piasku umożliwia rybie ataki z ukrycia.

• Wykształcona zdolność zmiany ubarwienia ciała przez rybę umożliwia jej upodobnienie się do tła, co stanowi doskonały kamuflaż.

• Osadzenie oczu na czubku spłaszczonej głowy ułatwia obserwację ofiary, gdy drapieżnik jest zagrzebany w piasku.

• Zdolność do dużych przyśpieszeń sprawia, że dopadnięcie ofiary staje się łatwiejsze.

• Ryba jest w stanie funkcjonować w bezruchu, czekając na ofiarę, żeby następnie zaatakować ją z zaskoczenia.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do ułatwienia polowania bez określenia, na czym to ułatwienie polega, np. „Spłaszczone ciało umożliwia rybie łatwiejsze upolowanie ofiary”.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 34
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 34

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich. 1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa wraz z przedstawieniem, na czym ono polega. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Przykładowo spłaszczone ciało umożliwia ukrycie w piasku, a oczy na szczycie głowy pozwalają obserwować ofiarę mimo zagrzebania. Można też wskazać zmianę ubarwienia dającą kamuflaż. Każda odpowiedź ma zawierać cechę i konkretny sposób ułatwienia drapieżnictwa; dwukrotne „łatwiej poluje” nie opisuje mechanizmu.

Sprawdź kompletność rozwiązania

2 pkt – za poprawne wskazanie dwóch cech ryby stanowiących adaptację do drapieżnictwa wraz z przedstawieniem, na czym polega każda z nich. 1 pkt – za poprawne wskazanie jednej cechy ryby stanowiącej adaptację do drapieżnictwa wraz z przedstawieniem, na czym ono polega. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 17.3 — w podstawie programowej. Adaptacje drapieżnika do zdobywania pokarmu.

  • PR:XVII.3.4 — przedstawia adaptacje drapieżników, pasożytów i roślinożerców do zdobywania pokarmu;
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 17.3

W podstawie programowej

Adaptacje drapieżnika do zdobywania pokarmu.

  • PR:XVII.3.4 — przedstawia adaptacje drapieżników, pasożytów i roślinożerców do zdobywania pokarmu;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z17-3

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XVII.3.4

Wymagania historyczne: IX. Ewolucja. 2. Dobór naturalny. Zdający: 2) […] omawia skutki doboru w postaci powstawania adaptacji u organizmów; 3) przedstawia adaptacje wybranych (poznanych wcześniej gatunków) do życia w określonych warunkach środowiska.

Działy: Ekologia

Organizmy: zwierzęta

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania