Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · maj 2025 · Formuła 2015
Na poniższym schemacie przedstawiono synapsę między neuronem ruchowym a włóknem mięśnia szkieletowego człowieka. W szczelinie synaptycznej znajduje się enzym – acetylocholinesteraza, który rozkłada acetylocholinę do octanu i choliny.
Wytwarzane przez sinice toksyny: anatoksyna-a i guanitoksyna, zaburzają działanie synapsy nerwowo-mięśniowej. Anatoksyna-a naśladuje działanie acetylocholiny – łączy się z receptorami w błonie postsynaptycznej i je aktywuje, jednak w przeciwieństwie do acetylocholiny nie jest degradowana przez acetylocholinesterazę, chociaż wiąże się odwracalnie z jej miejscem aktywnym. Guanitoksyna trwale wiąże się z miejscem aktywnym acetylocholinesterazy i blokuje działanie cząsteczki enzymu.
Aksony neuronów ruchowych docierających do mięśni szkieletowych człowieka są okryte osłonką mielinową.
Na podstawie: D.U. Silverthorn, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2018;
A. Sierosławska, Anatoksyna-a – chemizm, występowanie, efekty działania, „Kosmos” 61(3), 2012. Schemat: Lecturio GmbH (www.lecturio.com).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-maj-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij tabelę – określ efekty działania anatoksyny-a i guanitoksyny. W odpowiednie komórki tabeli wpisz literę T (tak), jeśli dany efekt występuje, albo N (nie) – jeśli nie występuje.
| Efekt działania | Anatoksyna-a | Guanitoksyna |
|---|---|---|
| spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej | ||
| rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozważ osobno wpływ na acetylocholinesterazę i na receptor postsynaptyczny.
Podpowiedź 2
Co dzieje się z pobudzeniem, gdy acetylocholina jest wolniej usuwana ze szczeliny?
Podpowiedź 3
Wypełnij cztery pola, rozdzielając hamowanie degradacji neuroprzekaźnika i rozluźnienie mięśnia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Efekt działania | Anatoksyna-a | Guanitoksyna |
|---|---|---|
| spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej | T | T |
| rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni | N | N |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Dla obu toksyn spowolnienie rozkładu acetylocholiny oznaczamy T: jedna konkuruje o miejsce aktywne enzymu, druga trwale je blokuje. Rozluźnienie mięśni oznaczamy N i N — utrzymująca się stymulacja nie pozwala na zwykłe wygaszenie pobudzenia. Nie należy utożsamiać zaburzenia synapsy z automatycznym brakiem skurczu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli LUB jednej kolumny tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Anatoksyna-a — w podstawie programowej. Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Anatoksyna-a.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Guanitoksyna — w podstawie programowej. Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Guanitoksyna.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Anatoksyna-a — w podstawie programowej. Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Anatoksyna-a.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Guanitoksyna — w podstawie programowej. Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Guanitoksyna.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
Wymagania podstawy programowej
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Anatoksyna-a
W podstawie programowej
Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Anatoksyna-a.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Guanitoksyna
W podstawie programowej
Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: spowolnienie rozkładu acetylocholiny w szczelinie synaptycznej — Guanitoksyna.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Anatoksyna-a
W podstawie programowej
Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Anatoksyna-a.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Guanitoksyna
W podstawie programowej
Skutki zaburzenia działania acetylocholiny w synapsie. Zakres części: rozluźnienie włókien mięśniowych i zwiotczenie mięśni — Guanitoksyna.
- PR:XI.2.6.b — przedstawia działanie synapsy chemicznej, uwzględniając rolę przekaźników chemicznych; podaje przykłady tych neuroprzekaźników,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-MAJ-F2015-Z10-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.6.b
Wymagania historyczne: III. Metabolizm. 1. Enzymy. Zdający: 4) podaje przykłady różnych sposobów regulacji aktywności enzymów w komórce (inhibicja kompetycyjna i niekompetycyjna […]). V. Budowa i funkcjonowanie organizmu człowieka. 9. Układ nerwowy. Zdający: 3) przedstawia istotę procesu […] przewodzenia impulsu nerwowego; 4) wymienia przykłady i opisuje rolę przekaźników nerwowych w komunikacji w układzie nerwowym.
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Enzymy | Regulacja nerwowa