Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 7 · czerwiec 2025 · Formuła 2015
Parolist krzaczasty (Zygophyllum dumosum) jest dominującym krzewem na pustyni Negew w Izraelu. Ten krzew toleruje suszę i wysokie zasolenie – warunki, które powszechnie panują w ekosystemie pustynnym. Parolist jest bardzo aktywny w okresie deszczowym, kiedy wytwarza nowe liście i kwiaty. Liście parolistu składają się z pary mięsistych blaszek liściowych, które są umieszczone na grubym ogonku, pokrytym woskiem. Podczas okresu suchego blaszki liściowe są zrzucane, ale na krzewie pozostają uśpione, ale żywe, mięsiste ogonki liściowe. Na początku pory deszczowej wzrasta tempo metabolizmu w ogonkach liściowych, które utraciły w czasie pory suchej tylko część zgromadzonej wody. Ogonki liściowe są zrzucane dopiero po dwóch latach wegetacji. Z pąków znajdujących się w kątach ogonków liściowych rozwijają się nowe łodygi, wraz z nowymi liśćmi.
Na poniższych zdjęciach przedstawiono parolista krzaczastego w okresie deszczowym (zdjęcie 1.) oraz w okresie suchym (zdjęcie 2.). Oznaczenia: CL – cały liść złożony; BL – blaszka liściowa; OL – ogonek liściowy; SZ – szypułka kwiatowa.
Badacze zmierzyli zawartość wybranych pierwiastków w ogonkach liściowych parolista krzaczastego w okresie deszczowym i w okresie suchym. Na poniższym wykresie przedstawiono uśrednione pomiary z czterech prób.
Na podstawie: J. Srinivasan i in., Endophytic Bacteria Colonizing the Petiole of the Desert Plant Zygophyllum dumosum Boiss: Possible Role in Mitigating Stress, „Plants” 11(4), 2022.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podaj jedną cechę fizjologiczną i jedną cechę anatomiczną parolista krzaczastego stanowiące adaptacje do niedoboru wody oraz wyjaśnij, na czym polega każda z tych adaptacji.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Podziel informacje na procesy zachodzące w czasie oraz trwałe cechy budowy.
Podpowiedź 2
Dla każdej wybranej cechy zapytaj, jak oszczędza wodę albo zwiększa jej zapas.
Podpowiedź 3
Podaj jedną zmianę fizjologiczną i jedną strukturę anatomiczną, każdą z własnym skutkiem.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Cecha fizjologiczna:
• Zrzucanie blaszek liściowych w okresie suchym, co ogranicza transpirację podczas suchego i upalnego okresu.
• Spowolnienie procesów metabolicznych w okresie suchym, co zmniejsza zapotrzebowanie rośliny na wodę podczas suszy.
• Ograniczenie wzrostu i kwitnienia rośliny do okresu deszczowego, w którym dzięki dostępowi do wody możliwy staje się intensywny przebieg procesów metabolicznych.
• Intensywne gromadzenie wody w porze deszczowej, co umożliwia przeżycie rośliny w porze suchej.
Cecha anatomiczna:
• Mięsiste blaszki i ogonki liściowe świadczą o możliwości gromadzenia w nich wody.
• Ogonek liściowy jest pokryty woskiem, co ogranicza parowanie wody.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ORAZ cechy anatomicznej parolista krzaczastego stanowiących adaptacje do życia w warunkach pustynnych, wraz z wyjaśnieniem, na czym polega każda z tych adaptacji. 1 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ALBO cechy anatomicznej parolista krzaczastego stanowiącej adaptację do życia w warunkach pustynnych, wraz z wyjaśnieniem, na czym polega ta adaptacja. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Przykładowa cecha fizjologiczna to zrzucanie blaszek w porze suchej, co ogranicza powierzchnię transpiracji. Cecha anatomiczna to mięsiste ogonki magazynujące wodę albo ich woskowa warstwa zmniejszająca parowanie. Każdą cechę trzeba wyjaśnić osobno. Dwie cechy budowy nie zastępują wymaganej pary: fizjologia i anatomia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ORAZ cechy anatomicznej parolista krzaczastego stanowiących adaptacje do życia w warunkach pustynnych, wraz z wyjaśnieniem, na czym polega każda z tych adaptacji. 1 pkt – za poprawne wskazanie cechy fizjologicznej ALBO cechy anatomicznej parolista krzaczastego stanowiącej adaptację do życia w warunkach pustynnych, wraz z wyjaśnieniem, na czym polega ta adaptacja. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Cecha fizjologiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji — w podstawie programowej. Adaptacje roślin do niedoboru wody i ograniczanie transpiracji. Zakres części: Cecha fizjologiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji.
- PR:XVII.1.6 — przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach.
- PR:IX.3.4 — wykazuje wpływ czynników zewnętrznych (temperatura, światło, wilgotność, ruchy powietrza) na bilans wodny roślin; planuje i przeprowadza doświadczenie określające wpływ czynników zewnętrznych na intensywność transpiracji;
Cecha anatomiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji — w podstawie programowej. Adaptacje roślin do niedoboru wody i ograniczanie transpiracji. Zakres części: Cecha anatomiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji.
- PR:XVII.1.6 — przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach.
- PR:IX.3.4 — wykazuje wpływ czynników zewnętrznych (temperatura, światło, wilgotność, ruchy powietrza) na bilans wodny roślin; planuje i przeprowadza doświadczenie określające wpływ czynników zewnętrznych na intensywność transpiracji;
Wymagania podstawy programowej
Cecha fizjologiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji
W podstawie programowej
Adaptacje roślin do niedoboru wody i ograniczanie transpiracji. Zakres części: Cecha fizjologiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji.
- PR:XVII.1.6 — przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach.
- PR:IX.3.4 — wykazuje wpływ czynników zewnętrznych (temperatura, światło, wilgotność, ruchy powietrza) na bilans wodny roślin; planuje i przeprowadza doświadczenie określające wpływ czynników zewnętrznych na intensywność transpiracji;
Cecha anatomiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji
W podstawie programowej
Adaptacje roślin do niedoboru wody i ograniczanie transpiracji. Zakres części: Cecha anatomiczna — nazwa cechy i wyjaśnienie adaptacji.
- PR:XVII.1.6 — przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach.
- PR:IX.3.4 — wykazuje wpływ czynników zewnętrznych (temperatura, światło, wilgotność, ruchy powietrza) na bilans wodny roślin; planuje i przeprowadza doświadczenie określające wpływ czynników zewnętrznych na intensywność transpiracji;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2015-Z7-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XVII.1.6 | PR:IX.3.4
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 6. Rośliny – budowa i funkcje tkanek i organów. Zdający: 4) opisuje modyfikacje organów roślin ([…] liści, łodygi) jako adaptacje do bytowania w określonych warunkach środowiska.
Działy: Ekologia | Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne