Zadanie 18.1 — czerwiec 2025 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 18 · czerwiec 2025 · Formuła 2015

Mukopolisacharydoza typu II (MPS II) to rzadka genetyczna choroba metaboliczna. Ta choroba jest dziedziczona w sposób recesywny, sprzężony z płcią. Przyczyną MPS II jest niedobór aktywności sulfatazy-L-iduronianu, jednego z enzymów lizosomalnych. Prowadzi to do zaburzenia rozkładu mukopolisacharydów i do gromadzenia się nierozłożonych substratów, czego konsekwencją stają się patologiczne zmiany w obrębie komórek i tkanek. Choroba ma charakter postępujący i znacznie skraca długość życia. Na MPS II chorują prawie wyłącznie chłopcy. Na poniższym rodowodzie przedstawiono historię rodziny, w której zdiagnozowano MPS II.

Rodowód trzech pokoleń. Jedynym zaznaczonym chorym jest mężczyzna III.4, syn zdrowej pary II.3 i II.4. Pozostali członkowie rodziny, w tym dziadkowie I.1 i I.2, mają symbole niezaczernione.

Osoby chore na MPS II mogą być leczone za pomocą idursulfazy, która jest otrzymywana z hodowli genetycznie zmodyfikowanych komórek ludzkich. Idursulfaza jest substytutem naturalnego enzymu. Terapia polega na dożylnym podawaniu pacjentom idursulfazy, co prowadzi do spowolnienia rozwoju choroby i do złagodzenia jej objawów.

Na podstawie: G.N. Wilson, Hunter Syndrome (Mucopolysaccharidosis II): Diagnosis, Genetic Testing, Treatment, and Referral, „Consultant 360. Multidisciplinary Medical Information Network” 14(5), 2015 (consultant360.com); M. Rachtan, Program The Hunters […], „Puls Medycyny”, 2020 (pulsmedycyny.pl).

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 18; strona PDF 22
Materiał do zadania 18 · strona PDF 22
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Podaj oznaczenia wszystkich osób przedstawionych na powyższym rodowodzie, które są na pewno bezobjawowymi nosicielami genu warunkującego MPS II. Przyjmij założenie, że mutacje są tylko dziedziczone i nie powstają de novo.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 18.1; strona PDF 22
Zadanie 18.1 · strona PDF 22
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdego chorego syna ustal, od którego rodzica otrzymał chromosom X.

Podpowiedź 2

Założenie o braku mutacji de novo ogranicza źródło allelu choroby do dziedziczenia.

Podpowiedź 3

Wskaż tylko zdrowe kobiety, którym nie da się przypisać dwóch prawidłowych alleli.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

I.1. oraz II.3.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 23
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 23

Zasady oceniania

1 pkt – za wskazanie wszystkich osób, które na pewno są nosicielami MPSII. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Pewnymi bezobjawowymi nosicielkami są I.1 i II.3. Przy recesywnym dziedziczeniu sprzężonym z X zdrowa matka chorego syna musi mieć allel choroby, jeżeli wykluczono nowe mutacje. Pozostałe zdrowe kobiety mogą być nosicielkami, ale sam brak objawów tego nie rozstrzyga. Polecenie wymaga pewności wynikającej z rodowodu.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za wskazanie wszystkich osób, które na pewno są nosicielami MPSII. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Polecenie 18.1

W podstawie programowej

Nosicielstwo cechy sprzężonej z chromosomem X na rodowodzie.

  • PR:XIV.1.7 — przedstawia dziedziczenie cech sprzężonych z płcią;
  • PR:XIV.1.8 — analizuje rodowody i na ich podstawie ustala sposób dziedziczenia danej cechy.

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2015-Z18-1

Organizator: CKE

Działy: Genetyka klasyczna

Organizmy: człowiek | zwierzęta

Procesy: dziedziczenie

Zagadnienia: Dziedziczenie cech

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania