Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · czerwiec 2025 · Formuła 2015
Poniżej zamieszczono drzewo filogenetyczne kręgowców, przedstawiające relacje pokrewieństwa między rybami a czworonogami.
Na podstawie: C.T. Bergstrom i L.A. Dugatkin, Evolution, New York, 2012.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2025-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wykaż, że tradycyjna klasyfikacja kręgowców wyróżniająca gromady ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków nie w pełni odzwierciedla ewolucyjne pokrewieństwo tych zwierząt.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij sobie definicję grupy monofiletycznej. Obejmuje ona nie tylko wspólnego przodka, ale też wszystkie wywodzące się z niego gałęzie.
Podpowiedź 2
Sprawdź, gdzie na drzewie znajdują się ptaki względem tradycyjnie wyróżnianych gadów. Czy wydzielenie ich jako odrębnej równorzędnej grupy pozostawia wszystkich potomków w „gadach”?
Podpowiedź 3
Zbuduj argument na konkretnej relacji pochodzenia: potomkowie zostali wyłączeni z grupy obejmującej ich przodków. Możesz użyć pary gady–ptaki albo ryby–czworonogi.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Ptaki pochodzą od gadów, a więc nie powinny być wyróżniane na równi z nimi w randze gromady.
• Ryby są wyróżniane w randze gromady tak jak pozostałe kręgowce – czworonogi, ale czworonogi wywodzą się z ryb.
• Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla zależności ewolucyjnych. Każdy klad obejmujący ryby obejmuje również czworonogi (płazy, gady, ptaki, ssaki).
• Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla zależności ewolucyjnych, ponieważ gady to takson parafiletyczny, a żeby był monofiletyczny, trzeba by zaliczać do niego też ptaki.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla pokrewieństwa ewolucyjnego, uwzględniające parafiletyzm ryb lub gadów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Klasyfikacja zgodna z pokrewieństwem powinna wyróżniać grupy obejmujące wspólnego przodka i wszystkich jego potomków. Tradycyjne „gady” bez ptaków nie spełniają tego warunku, ponieważ ptaki wywodzą się z jednej z gałęzi gadów. Podobnie tradycyjne „ryby” wykluczają czworonogi, mimo że czworonogi powstały w obrębie linii ryb mięśniopłetwych. Wystarczy wskazać i uzasadnić jeden taki przykład; samo stwierdzenie, że klasyfikacja jest przestarzała, nie wykazuje sprzeczności z drzewem.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla pokrewieństwa ewolucyjnego, uwzględniające parafiletyzm ryb lub gadów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 16.2
W podstawie programowej
Parafiletyczność tradycyjnych grup kręgowców.
- PR:V.2 — rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; wykazuje, że klasyfikacja organizmów oparta jest na ich filogenezie;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2025-CZERWIEC-F2015-Z16-2
Organizator: CKE
Działy: Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ewolucja