Zadanie 6.2 — maj 2024 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 6 · maj 2024 · Formuła 2023

Bezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in. w polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne – widoczne tylko pod mikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm długości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają się w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny – na czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku rozwoju jest zielona.

Na poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.

Dwa sporofity mchu z zielonymi, wydłużonymi zarodniami na czerwonych trzonkach, wyrastające ponad niską warstwę mchów.

Na podstawie: siedliska.gios.gov.pl Fotografia: H.J. van der Kolk, Buxbaumia […], „Buxbaumiella” 99, 2014.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 6; strona PDF 10
Materiał do zadania 6 · strona PDF 10
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Określ, czy gametofit bezlistu jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną. Odpowiedź uzasadnij.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 6.2; strona PDF 10
Zadanie 6.2 · strona PDF 10

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Przypomnij sobie, czy jednopienność i dwupienność dotyczą liczby płci na jednym osobniku, czy liczby pokoleń w cyklu. Nie mieszaj tych dwóch podziałów.

Podpowiedź 2

Materiał wyróżnia gametofity męskie i żeńskie o różnej budowie. Sprawdź, czy jeden z nich wytwarza oba rodzaje gamet, czy tylko jeden.

Podpowiedź 3

Uzasadnij wybór rozdzieleniem plemni i rodni między różne gametofity. Nie pisz, że gametofity są organami na innych osobnikach — same stanowią osobniki tego pokolenia.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, ponieważ występują gametofity męskie i gametofity żeńskie.

• Występują rośliny męskie i żeńskie, a więc jest dwupienny.

• Dwupienny – nie ma gametofitów obupłciowych.

• Dwupienny – gamety żeńskie i męskie są wytwarzane przez różne rośliny.

• Pokolenie gametofitu jest dwupienne, ponieważ rodnie i plemnie występują na innych osobnikach.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że gametofity bezlistu nie są samodzielnymi roślinami, ale są organami lub roślinami wyrastającymi ze sporofitu, np. „Dwupienny – gametofity męskie i żeńskie znajdują się na innych osobnikach”.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 11
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 11

Zasady oceniania

1 pkt – za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym

uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich i gametofitów męskich. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Gametofit bezlistu jest dwupienny: występują osobne rośliny męskie i żeńskie. Plemnie i rodnie, a więc miejsca wytwarzania odpowiednich gamet, nie znajdują się na jednym gametoficie. Drobne rozmiary gametofitów nie zmieniają tego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu trzeba potraktować gametofity jako osobniki pokolenia płciowego, a nie jako organy znajdujące się na sporoficie. Jednopienność wymagałaby obecności obu rodzajów gametangiów na tej samej roślinie.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym

uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich i gametofitów męskich. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 6.2 — w podstawie programowej. Rozmieszczenie gametangiów w cyklu mchu.

  • PR:IX.2.2 — przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów, widłakowych, skrzypowych, paprociowych i nasiennych oraz na podstawie tych cech identyfikuje organizm jako przedstawiciela jednej z tych grup;
  • PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 6.2

W podstawie programowej

Rozmieszczenie gametangiów w cyklu mchu.

  • PR:IX.2.2 — przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów, widłakowych, skrzypowych, paprociowych i nasiennych oraz na podstawie tych cech identyfikuje organizm jako przedstawiciela jednej z tych grup;
  • PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z6-2

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:IX.2.2 | PR:IX.5.1

Wymagania historyczne: IX. Różnorodność roślin. 1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający: 2) przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów […].

Działy: Różnorodność roślin

Organizmy: rośliny

Procesy: rozmnażanie

Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne

Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania