Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · maj 2024 · Formuła 2023
Bezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in. w polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne – widoczne tylko pod mikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm długości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają się w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny – na czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku rozwoju jest zielona.
Na poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.

Na podstawie: siedliska.gios.gov.pl Fotografia: H.J. van der Kolk, Buxbaumia […], „Buxbaumiella” 99, 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij sobie, czy jednopienność i dwupienność dotyczą liczby płci na jednym osobniku, czy liczby pokoleń w cyklu. Nie mieszaj tych dwóch podziałów.
Podpowiedź 2
Materiał wyróżnia gametofity męskie i żeńskie o różnej budowie. Sprawdź, czy jeden z nich wytwarza oba rodzaje gamet, czy tylko jeden.
Podpowiedź 3
Uzasadnij wybór rozdzieleniem plemni i rodni między różne gametofity. Nie pisz, że gametofity są organami na innych osobnikach — same stanowią osobniki tego pokolenia.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, ponieważ występują gametofity męskie i gametofity żeńskie.
• Występują rośliny męskie i żeńskie, a więc jest dwupienny.
• Dwupienny – nie ma gametofitów obupłciowych.
• Dwupienny – gamety żeńskie i męskie są wytwarzane przez różne rośliny.
• Pokolenie gametofitu jest dwupienne, ponieważ rodnie i plemnie występują na innych osobnikach.
Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi, z których wynika, że gametofity bezlistu nie są samodzielnymi roślinami, ale są organami lub roślinami wyrastającymi ze sporofitu, np. „Dwupienny – gametofity męskie i żeńskie znajdują się na innych osobnikach”.
Zasady oceniania
1 pkt – za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym
uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich i gametofitów męskich. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Gametofit bezlistu jest dwupienny: występują osobne rośliny męskie i żeńskie. Plemnie i rodnie, a więc miejsca wytwarzania odpowiednich gamet, nie znajdują się na jednym gametoficie. Drobne rozmiary gametofitów nie zmieniają tego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu trzeba potraktować gametofity jako osobniki pokolenia płciowego, a nie jako organy znajdujące się na sporoficie. Jednopienność wymagałaby obecności obu rodzajów gametangiów na tej samej roślinie.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za określenie, że bezlist zwyczajny jest rośliną dwupienną, wraz z prawidłowym
uzasadnieniem, odnoszącym się do występowania gametofitów żeńskich i gametofitów męskich. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 6.2 — w podstawie programowej. Rozmieszczenie gametangiów w cyklu mchu.
- PR:IX.2.2 — przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów, widłakowych, skrzypowych, paprociowych i nasiennych oraz na podstawie tych cech identyfikuje organizm jako przedstawiciela jednej z tych grup;
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 6.2
W podstawie programowej
Rozmieszczenie gametangiów w cyklu mchu.
- PR:IX.2.2 — przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów, widłakowych, skrzypowych, paprociowych i nasiennych oraz na podstawie tych cech identyfikuje organizm jako przedstawiciela jednej z tych grup;
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z6-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.2.2 | PR:IX.5.1
Wymagania historyczne: IX. Różnorodność roślin. 1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający: 2) przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów […].
Działy: Różnorodność roślin
Organizmy: rośliny
Procesy: rozmnażanie
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych


