Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · maj 2024 · Formuła 2023
Bezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in. w polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne – widoczne tylko pod mikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm długości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają się w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny – na czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku rozwoju jest zielona.
Na poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.

Na podstawie: siedliska.gios.gov.pl Fotografia: H.J. van der Kolk, Buxbaumia […], „Buxbaumiella” 99, 2014.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Odszukaj cechę dojrzałego sporofitu, która wiąże się z możliwością fotosyntezy. Zwróć też uwagę, co dzieje się wtedy z listkami gametofitu żeńskiego.
Podpowiedź 2
Barwa zarodni może świadczyć o obecności barwnika fotosyntetycznego. Wyjaśnij, jak jego obecność pozwala uzyskać związki organiczne bez transportu ich z gametofitu.
Podpowiedź 3
Połącz konkretną obserwację, np. zieloną puszkę, z wnioskiem o fotosyntezie. Odwołuj się do gametofitu żeńskiego, ponieważ to z niego wyrasta sporofit.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Sporofit bezlistu zawiera chlorofil, a więc samodzielnie wytwarza związki na drodze fotosyntezy.
• Sporofit ma zieloną zarodnię, co wskazuje na obecność chloroplastów, może więc wytwarzać samodzielnie związki organiczne.
• Puszka zarodni sporofitu jest zielona, co wskazuje na obecność chlorofilu i możliwość odżywiania się na drodze fotosyntezy.
• Gametofity bezlistu nie mają listków, a więc nie prowadzą fotosyntezy i nie mogą one odżywiać sporofitu.
• Gdy sporofit jest dojrzały, to gametofit żeński nie ma już listków, które mogłyby przeprowadzać fotosyntezę, a więc gametofit nie może dostarczać sporofitowi związków organicznych.
• Gametofit jest dużo mniejszy od sporofitu, a więc nie mógłby wyprodukować i zgromadzić tylu substancji pokarmowych, żeby odżywić sporofit.
Uwagi: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do gametofitu męskiego – sporofit wyrasta z rodni gametofitu żeńskiego. Nie uznaje się odpowiedzi nieodnoszących się do cech sporofitu lub gametofitu przedstawionych w tekście lub na ilustracji, np. „Sporofit odżywia się samodzielnie, bo przeprowadza fotosyntezę”.
Zobacz oryginalny fragment CKE


Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że sporofit bezlistu odżywia się niezależnie od gametofitu,
odnoszące się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit (zawierający chlorofil i chloroplasty) LUB do braku fotosyntezy u zredukowanego gametofitu żeńskiego, LUB do dużej różnicy wielkości między gametofitem a sporofitem i niewystarczającej ilości zasobów gametofitu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Zielona puszka zarodni wskazuje na obecność chlorofilu w sporoficie bezlistu. Może on zatem samodzielnie wytwarzać związki organiczne podczas fotosyntezy, zamiast otrzymywać je wyłącznie od gametofitu. Dodatkowym argumentem jest zanikanie listków bardzo drobnego gametofitu żeńskiego podczas dojrzewania sporofitu. Odpowiedź musi wskazywać cechę opisaną lub widoczną w materiale; samo zapewnienie, że sporofit odżywia się samodzielnie, jedynie powtarza tezę polecenia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że sporofit bezlistu odżywia się niezależnie od gametofitu,
odnoszące się do fotosyntezy prowadzonej przez zielony sporofit (zawierający chlorofil i chloroplasty) LUB do braku fotosyntezy u zredukowanego gametofitu żeńskiego, LUB do dużej różnicy wielkości między gametofitem a sporofitem i niewystarczającej ilości zasobów gametofitu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 6.1 — w podstawie programowej. Obecność chlorofilu a fotosyntetyczne pozyskiwanie związków organicznych.
- PR:III.4.2 — przedstawia rolę barwników i fotosystemów w procesie fotosyntezy;
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 6.1
W podstawie programowej
Obecność chlorofilu a fotosyntetyczne pozyskiwanie związków organicznych.
- PR:III.4.2 — przedstawia rolę barwników i fotosystemów w procesie fotosyntezy;
- PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z6-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:III.4.2 | PR:OG.III.2
Wymagania historyczne: III. Energia i metabolizm. 4. Fotosynteza. Zdający: 2) przedstawia rolę barwników […] w procesie fotosyntezy.
Działy: Energia i metabolizm
Procesy: rozmnażanie
Zagadnienia: Fotosynteza
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

