Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 6 · maj 2024 · Formuła 2023
Bezlist (Buxbaumia) to wyjątkowy rodzaj mchów należący do prątników, występujący m.in. w polskich lasach. Gametofity męskie bezlistu są bardzo drobne – widoczne tylko pod mikroskopem. Gametofity żeńskie mają nierozgałęzioną łodyżkę, nieprzekraczającą 1 mm długości. Listki gametofitu żeńskiego zanikają podczas dojrzewania sporofitu i przekształcają się w nitkowate twory. Sporofit bezlistu osiąga do 2 cm wysokości i jest dobrze widoczny – na czerwonej secie znajduje się duża puszka zarodni, która przynajmniej na początku rozwoju jest zielona.
Na poniższym zdjęciu są widoczne dwa sporofity bezlistu.
Na podstawie: siedliska.gios.gov.pl Fotografia: H.J. van der Kolk, Buxbaumia […], „Buxbaumiella” 99, 2014.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały przemianę pokoleń mchów. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Gametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające
komórki jajowe, wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit,
wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zaznacz w cyklu miejsce zapłodnienia i mejozy. Pomiędzy tymi zdarzeniami zmienia się liczba zestawów chromosomów w komórkach.
Podpowiedź 2
Gametofit wytwarza gamety bez ponownego zmniejszania liczby zestawów. Sporofit w zarodni przeprowadza natomiast podział, podczas którego zachodzi rekombinacja.
Podpowiedź 3
Pierwszą lukę rozstrzyga ploidalność pokolenia gametofitu, drugą skutki mejozy. Uwzględnij crossing-over i niezależną segregację chromosomów zamiast zakładać identyczność wszystkich zarodników.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Gametofity męskie mchów są (haploidalne / diploidalne) i wytwarzają plemniki zapładniające komórki jajowe wytworzone w rodni gametofitu żeńskiego. Z zygoty rozwija się sporofit, wytwarzający w zarodni (identyczne / różne) genetycznie zarodniki.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Gametofity są haploidalne, natomiast sporofit powstający z zygoty jest diploidalny. W jego zarodni zachodzi mejoza, która redukuje liczbę chromosomów i dzięki rekombinacji prowadzi do powstania różnych genetycznie zarodników. W lukach należy więc wybrać „haploidalne” i „różne”. Nie należy utożsamiać bezpłciowego charakteru pokolenia sporofitu z genetyczną identycznością jego zarodników: o zmienności decyduje rodzaj podziału, a nie sama nazwa pokolenia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Luka 1 — w podstawie programowej. Przemiana pokoleń mchów i zmienność zarodników. Zakres części: Luka 1.
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
- PR:IV.7 — wyjaśnia znaczenie procesu crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów jako źródeł zmienności rekombinacyjnej i różnorodności biologicznej;
Luka 2 — w podstawie programowej. Przemiana pokoleń mchów i zmienność zarodników. Zakres części: Luka 2.
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
- PR:IV.7 — wyjaśnia znaczenie procesu crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów jako źródeł zmienności rekombinacyjnej i różnorodności biologicznej;
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Przemiana pokoleń mchów i zmienność zarodników. Zakres części: Luka 1.
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
- PR:IV.7 — wyjaśnia znaczenie procesu crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów jako źródeł zmienności rekombinacyjnej i różnorodności biologicznej;
Luka 2
W podstawie programowej
Przemiana pokoleń mchów i zmienność zarodników. Zakres części: Luka 2.
- PR:IX.5.1 — opisuje na podstawie schematów, przemianę pokoleń mchów, paprociowych, widłakowych, skrzypowych, nagonasiennych i okrytonasiennych;
- PR:IV.7 — wyjaśnia znaczenie procesu crossing-over i niezależnej segregacji chromosomów jako źródeł zmienności rekombinacyjnej i różnorodności biologicznej;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z6-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.5.1 | PR:IV.7
Wymagania historyczne: IX. Różnorodność roślin. 1. Rośliny lądowe i wtórnie wodne. Zdający: 2) przedstawia na przykładzie rodzimych gatunków cechy charakterystyczne mchów […].
Działy: Różnorodność roślin | Podziały komórkowe
Procesy: rozmnażanie
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia