Zadanie 5.5 — maj 2024 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 5 · maj 2024 · Formuła 2023

Wiele bakterii to ekstremofile – organizmy żyjące w ekstremalnych warunkach środowiskowych. Skrajne wartości określonych czynników fizycznych i chemicznych są warunkiem koniecznym do prawidłowego zajścia procesów metabolicznych u ekstremofili.

W zależności od wartości optymalnej temperatury wzrostu wyróżnia się wśród ekstremofili:

• psychrofile – organizmy, które nie rosną w temperaturze powyżej 20 °C, a optymalne warunki do ich rozwoju stwarza temperatura poniżej 15 °C. Psychrofile wykształciły wiele adaptacji do niskich wartości temperatury, wśród których można wyróżnić mechanizmy chroniące przed nadmiernym zmniejszeniem płynności ich błon komórkowych;

• termofile – organizmy, których optymalna temperatura wzrostu wynosi ponad 50 °C. Maksymalna temperatura umożliwiająca życie wynosi 122 °C. Wysoka temperatura powoduje wzrost płynności błony komórkowej oraz destabilizuje strukturę białek i kwasów nukleinowych termofili. Z tego powodu w białkach termofili znajdują się liczne mostki disiarczkowe, a cząsteczki rRNA i tRNA mają wysoką zawartość par zasad GC.

Enzymy wytwarzane przez ekstremofile są wykorzystywane w biotechnologii.

Na podstawie: A. Zabłotni, A. Dziadosz, Ekstremofile – mikroorganizmy z przeszłością i z przyszłością,

„Postępy Mikrobiologii” 52(4), 2013.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 5; strona PDF 8
Materiał do zadania 5 · strona PDF 8
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Która cecha występuje u bakterii – organizmów prokariotycznych? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 5.5; strona PDF 9
Zadanie 5.5 · strona PDF 9
Wybierz odpowiedź

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Oddziel cechy bakterii od cech komórek eukariotycznych. Sprawdź obecność organelli, typ rybosomów i materiał ściany, a także miejsce powstawania mRNA.

Podpowiedź 2

Zastanów się, czy nowo powstający bakteryjny transkrypt musi zostać wyprowadzony z jądra, zanim połączy się z rybosomem. Brak bariery zmienia kolejność możliwych zdarzeń.

Podpowiedź 3

Szukaj wariantu opisującego czasowe sprzężenie transkrypcji i translacji. Pozostałe warianty przypisują bakteriom mitochondria, rybosomy eukariotyczne lub składnik ściany grzybów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

D

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 10
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 10

Zasady oceniania

1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Poprawna jest odpowiedź D. U bakterii nie ma otoczki jądrowej oddzielającej powstawanie mRNA od rybosomów. Translacja może się więc rozpocząć, gdy dalsza część tej samej cząsteczki mRNA jest jeszcze transkrybowana. Bakterie nie mają mitochondriów, a ich typowe rybosomy to 70S, nie 80S. Chityna jest charakterystycznym składnikiem ściany grzybów, podczas gdy ściana bakterii zawiera mureinę. Pytanie sprawdza przede wszystkim skutek braku przedziału jądrowego.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 5.5 — w podstawie programowej. Cechy budowy komórki prokariotycznej.

  • PR:II.13 — wykazuje różnice w budowie komórki prokariotycznej i eukariotycznej;
  • PR:VI.1 — przedstawia budowę komórki prokariotycznej, z uwzględnieniem różnic w budowie ściany komórkowej bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych;
  • PR:XIII.6 — porównuje przebieg ekspresji informacji genetycznej w komórce prokariotycznej i eukariotycznej;
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 5.5

W podstawie programowej

Cechy budowy komórki prokariotycznej.

  • PR:II.13 — wykazuje różnice w budowie komórki prokariotycznej i eukariotycznej;
  • PR:VI.1 — przedstawia budowę komórki prokariotycznej, z uwzględnieniem różnic w budowie ściany komórkowej bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych;
  • PR:XIII.6 — porównuje przebieg ekspresji informacji genetycznej w komórce prokariotycznej i eukariotycznej;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z5-5

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:II.13 | PR:VI.1 | PR:XIII.6

Wymagania historyczne: II. Komórka. Zdający: 13) wykazuje różnice w budowie komórki prokariotycznej i eukariotycznej.

Działy: Komórka | Bakterie i archeowce | Ekspresja informacji genetycznej

Organizmy: bakterie | zwierzęta

Procesy: ekspresja genów

Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania