Materiał źródłowy do zadania
Tułów ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – przecinają trzy poprzeczne czarne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. Na poniższym zdjęciu przedstawiono trzy możliwe wzory paskowania występujące u brzanki sumatrzańskiej (1.–3.), różniące się
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
• wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania
• wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
• wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Na podstawie: Z. Nowak (red.), Genetyka zwierząt w teorii i praktyce, Warszawa 2015; J.S. Frankel, Inheritance of Trunk Striping in the Sumatran Tiger Barb […], „Journal of Heredity” 76, 1985.
Fotografia: J.S. Frankel, How a Banded Barb Gets its Stripes, „AMAZONAS” 3(6), 2014.
Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie podaj oczekiwany rozkład wzoru paskowania wśród potomstwa dwóch podwójnie heterozygotycznych osobników brzanki sumatrzańskiej.
Krzyżówka genetyczna:
| Wzór paskowania | wzór 1. | wzór 2. | wzór 3. |
|---|---|---|---|
| Oczekiwane proporcje | : : | ||
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zapisz najpierw cztery możliwe gamety każdego podwójnego heterozygoty. Niesprzężenie genów pozwala przyjąć ich równe częstości.
Podpowiedź 2
Wypełnij 16 pól i dopiero potem grupuj je według opisanych wzorów. Sprawdź, czy A_bb i aaB_ rzeczywiście odpowiadają różnym fenotypom, czy tej samej kategorii.
Podpowiedź 3
Zsumuj dwa pośrednie przypadki standardowej krzyżówki dwugenowej, ponieważ oba dają wzór 2. Końcowa suma liczebności trzech kategorii musi wynosić 16.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Krzyżówka genetyczna:
| AB | Ab | aB | ab | |
|---|---|---|---|---|
| AB | AABB | AABb | AaBB | AaBb |
| Ab | AABb | AAbb | AaBb | Aabb |
| aB | AaBB | AaBb | aaBB | aaBb |
| ab | AaBb | Aabb | aaBb | aabb |
| Wzór paskowania | wzór 1. | wzór 2. | wzór 3. |
|---|---|---|---|
| Oczekiwane proporcje | 9 : 6 : 1 | ||
Uwagi: Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴𝐵𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ 𝑎 𝑏”.
Uznaje się odpowiedzi z zapisem oczekiwanych proporcji w postaci ułamków lub procentów, np.: „9/16 : 6/16 : 1/16” lub „56,25% : 37,50% : 6,25%”. Uznaje się odpowiedzi, w których krzyżówka genetyczna została zapisana w innej formie niż szachownica Punnetta.
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów. 1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Krzyżuje się AaBb × AaBb, a każdy rodzic wytwarza gamety AB, Ab, aB i ab z równą częstością. W szachownicy 4 × 4 dziewięć spośród szesnastu pól ma A_B_ i wzór 1. Trzy pola A_bb oraz trzy aaB_ dają razem sześć przypadków wzoru 2. Jedno pole aabb ma wzór 3. Oczekiwane proporcje wynoszą 9:6:1. Nie można zastosować bez przekształcenia stosunku 9:3:3:1, ponieważ dwa środkowe zestawy genotypów mają tutaj ten sam fenotyp.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej ORAZ za podanie właściwego
stosunku fenotypów. 1 pkt – za poprawne zapisanie krzyżówki genetycznej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 16.2
W podstawie programowej
Krzyżówka dwugenowa i stosunek fenotypów.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z16-2
Organizator: CKE
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych