Materiał źródłowy do zadania
Tułów ryby – brzanki sumatrzańskiej (Puntigrus tetrazona) – przecinają trzy poprzeczne czarne paski, ciągnące się od grzbietu do brzucha. Na poniższym zdjęciu przedstawiono trzy możliwe wzory paskowania występujące u brzanki sumatrzańskiej (1.–3.), różniące się
Wzór paskowania brzanki sumatrzańskiej zależy od dwóch niesprzężonych ze sobą loci – A i B z allelami dominującymi (A i B) i recesywnymi (a i b):
• wzór 1. – obecność co najmniej jednego allelu dominującego w każdym z obu loci daje wzór pełnego paskowania
• wzór 2. – homozygotyczność recesywna tylko w jednym z loci powoduje skrócenie paska środkowego, który jednak przecina linię naboczną
• wzór 3. – podwójna homozygotyczność recesywna sprawia, że pasek środkowy jest skrócony o połowę i kończy się na linii nabocznej.
Na podstawie: Z. Nowak (red.), Genetyka zwierząt w teorii i praktyce, Warszawa 2015; J.S. Frankel, Inheritance of Trunk Striping in the Sumatran Tiger Barb […], „Journal of Heredity” 76, 1985.
Fotografia: J.S. Frankel, How a Banded Barb Gets its Stripes, „AMAZONAS” 3(6), 2014.
Uzupełnij tabelę – dla każdego z fenotypów brzanki sumatrzańskiej wymienionych w tabeli zapisz wszystkie możliwe genotypy warunkujące dany fenotyp. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.
| Fenotyp | Możliwe genotypy |
|---|---|
| pełne paskowanie – wzór 1. | |
| skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2. |
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Zamień opis każdego fenotypu na warunek odnoszący się osobno do loci A i B. Wyrażenie „co najmniej jeden” dopuszcza dwa różne genotypy w danym locus.
Podpowiedź 2
Dla pełnego paskowania połącz AA lub Aa z BB lub Bb. Dla wzoru 2 wybierz jedno locus recesywne, a drugie zawierające przynajmniej jeden allel dominujący.
Podpowiedź 3
Sprawdź dwa rozłączne przypadki drugiego wiersza: bb z AA/Aa oraz aa z BB/Bb. Nie dodawaj podwójnej homozygoty recesywnej, która ma trzeci wzór paskowania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| Fenotyp | Możliwe genotypy |
|---|---|
| pełne paskowanie – wzór 1. | AABB, AaBB, AABb, AaBb |
| skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2. | AAbb, Aabb, aaBB, aaBb |
Uwaga: Uznaje się zapis genotypu z uwzględnieniem położenia loci na chromosomach,
𝐴𝐵𝐵
np.: „A/a B/b” lub „ 𝑎 𝑏”.
Zasady oceniania
2 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania. 1 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ALBO skróconego paskowania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Pełne paskowanie wymaga A_B_, więc pasują AABB, AaBB, AABb i AaBb. Wzór 2 powstaje, gdy dokładnie jedno locus jest homozygotyczne recesywnie: A_bb albo aaB_. Są to AAbb, Aabb, aaBB i aaBb. Zapis aabb nie należy do drugiego wiersza, ponieważ daje wzór 3. Symbol podkreślenia oznacza dowolny drugi allel w danym locus; przy wypisywaniu wszystkich genotypów trzeba rozwinąć go na homozygotę dominującą i heterozygotę.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ORAZ skróconego paskowania. 1 pkt – za podanie wszystkich właściwych genotypów brzanki sumatrzańskiej warunkujących
wzór pełnego ALBO skróconego paskowania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
pełne paskowanie – wzór 1. — Możliwe genotypy
W podstawie programowej
Genotypy przy współdziałaniu dwóch genów. Zakres części: pełne paskowanie – wzór 1. — Możliwe genotypy.
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2. — Możliwe genotypy
W podstawie programowej
Genotypy przy współdziałaniu dwóch genów. Zakres części: skrócony pasek środkowy przecinający linię naboczną – wzór 2. — Możliwe genotypy.
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z16-1
Organizator: CKE
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych