Zadanie 13.2 — maj 2024 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 13 · maj 2024 · Formuła 2023

Jod jest niezbędnym składnikiem diety. Ten pierwiastek wchodzi w skład hormonów tarczycy. W razie długotrwałego niedoboru jodu w pożywieniu dochodzi do wzrostu wydzielania z przysadki mózgowej hormonu tyreotropowego (TSH).

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 13; strona PDF 17
Materiał do zadania 13 · strona PDF 17
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Wyjaśnij, dlaczego w razie długotrwałego niskiego poziomu jodu w organizmie poziom hormonu tyreotropowego (TSH) jest podwyższony. W odpowiedzi uwzględnij mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 13.2; strona PDF 17
Zadanie 13.2 · strona PDF 17

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Rozpocznij od związku między ilością jodu a syntezą hormonów tarczycy. Następnie przypomnij sobie, co te hormony robią z wydzielaniem TSH.

Podpowiedź 2

W ujemnym sprzężeniu zwrotnym produkt końcowy hamuje wcześniejszy etap układu. Jeśli produktu jest mniej, jak zmienia się siła hamowania przysadki?

Podpowiedź 3

Zapisz pełny ciąg: mało jodu → mniej hormonów tarczycy → słabsze hamowanie przysadki → więcej TSH. Uwzględnij spadek stężenia, a nie niepotwierdzony całkowity brak hormonów.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• W razie niedoboru jodu z tarczycy jest wydzielana zbyt mała ilość hormonów, czego

konsekwencją okazuje się brak hamowania na drodze ujemnego sprzężenia zwrotnego wydzielania TSH przez przysadkę mózgową.

• Niedobór jodu sprawia, że wytwarzanie dostatecznej ilości T4 staje się niemożliwe, zatem

we krwi poziom T4 pozostaje na niskim poziomie, a tylko wysoki poziom T4 hamuje wydzielanie TSH.

• Przy niedoborze jodu tarczyca wydziela niewielkie ilości tyroksyny, a niski poziom

tyroksyny jest sygnałem dla przysadki do wydzielania TSH.

• Niedobór jodu jest przyczyną niskiego stężenia hormonów tarczycy, co pobudza

przysadkę do wydzielania TSH.

Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zupełnego braku syntezy T3 lub T4, ponieważ przy niedoborze jodu występuje jedynie ograniczenie syntezy tych hormonów.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 21
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 21

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości

hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania wydzielania TSH. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Niedobór jodu ogranicza syntezę hormonów tarczycy, dlatego ich stężenie we krwi jest obniżone. Hormony te normalnie hamują wydzielanie TSH przez przysadkę na zasadzie ujemnego sprzężenia zwrotnego. Gdy ich jest mniej, hamowanie słabnie i przysadka wydziela więcej TSH. Jest to odpowiedź regulacyjna na niedobór produktu, choć sam wzrost TSH nie usuwa braku jodu. Nie należy zakładać całkowitego zatrzymania syntezy hormonów, ponieważ materiał opisuje niedobór.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wydzielanie niedostatecznej ilości

hormonów tarczycy ORAZ związane z tym ograniczenie zwrotnego hamowania wydzielania TSH. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 13.2 — w podstawie programowej. Sprzężenie zwrotne osi przysadka–tarczyca.

  • PR:XI.2.5.d — wyjaśnia mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego na osi podwzgórze–przysadka–gruczoł (hormony tarczycy, kory nadnerczy i gonad),
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 13.2

W podstawie programowej

Sprzężenie zwrotne osi przysadka–tarczyca.

  • PR:XI.2.5.d — wyjaśnia mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego na osi podwzgórze–przysadka–gruczoł (hormony tarczycy, kory nadnerczy i gonad),

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z13-2

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.2.5.d

Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 5) Regulacja hormonalna. Zdający: d) wyjaśnia mechanizm sprzężenia zwrotnego ujemnego na osi podwzgórze – przysadka – gruczoł (hormony tarczycy […]).

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Procesy: homeostaza

Zagadnienia: Regulacja hormonalna

Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania