Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · maj 2024 · Formuła 2023
W czasie ewolucji powstają nowe cechy zwiększające możliwości adaptacyjne organizmów. Poniżej przedstawiono drzewo filogenetyczne kręgowców, a literą X oznaczono pojawienie się w ich historii ewolucyjnej pewnej nowej cechy.
Na podstawie: N.A. Campbell, Biologia, Poznań 2014.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ewolucji kręgowców są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| 1. | Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami. | |
| 2. | Ptaki są grupą parafiletyczną. | |
| 3. | Gady są grupą monofiletyczną. |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Dla pierwszego zdania porównaj wspólnych przodków odpowiednich par. Dla dwóch następnych zastosuj kryterium obejmowania wszystkich potomków przodka.
Podpowiedź 2
Grupa parafiletyczna pomija co najmniej jedną linię potomną. Sprawdź, czy z tradycyjnych gadów wyłącza się grupę, która wyewoluowała w ich obrębie.
Podpowiedź 3
Oddziel dwie kwestie: ptaki same tworzą klad, ale usunięcie ich z szerzej rozumianej linii gadów pozostawia grupę niepełną. Odpowiedzi drugiego i trzeciego zdania nie muszą więc mieć przeciwnych ocen.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P, 2. – F, 3. – F.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Oceny to P, F i F. Krokodyle i ptaki mają późniejszego wspólnego przodka niż krokodyle i jaszczurki z wężami, dlatego pierwsze zdanie jest prawdziwe. Ptaki obejmują wspólnego przodka i jego potomków, tworząc grupę monofiletyczną. Tradycyjnie rozumiane gady, z których wyłączono ptaki, są parafiletyczne: nie zawierają wszystkich potomków wspólnego przodka. W trzecim zdaniu trzeba uwzględnić właśnie tradycyjny zakres gadów użyty w zadaniu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
1. Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami. — w podstawie programowej. Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 1. Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami..
- PR:V.1 — wnioskuje na podstawie analizy kladogramów o pokrewieństwie ewolucyjnym organizmów;
2. Ptaki są grupą parafiletyczną. — w podstawie programowej. Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 2. Ptaki są grupą parafiletyczną..
- PR:V.2 — rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; wykazuje, że klasyfikacja organizmów oparta jest na ich filogenezie;
3. Gady są grupą monofiletyczną. — w podstawie programowej. Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 3. Gady są grupą monofiletyczną..
- PR:V.2 — rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; wykazuje, że klasyfikacja organizmów oparta jest na ich filogenezie;
Wymagania podstawy programowej
1. Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami.
W podstawie programowej
Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 1. Krokodyle są bliżej spokrewnione z ptakami niż z jaszczurkami i wężami..
- PR:V.1 — wnioskuje na podstawie analizy kladogramów o pokrewieństwie ewolucyjnym organizmów;
2. Ptaki są grupą parafiletyczną.
W podstawie programowej
Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 2. Ptaki są grupą parafiletyczną..
- PR:V.2 — rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; wykazuje, że klasyfikacja organizmów oparta jest na ich filogenezie;
3. Gady są grupą monofiletyczną.
W podstawie programowej
Pokrewieństwo i grupy mono- oraz parafiletyczne. Zakres części: 3. Gady są grupą monofiletyczną..
- PR:V.2 — rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletyczne i polifiletyczne; wykazuje, że klasyfikacja organizmów oparta jest na ich filogenezie;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-MAJ-F2023-Z10-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:V.1 | PR:V.2
Wymagania historyczne: V. Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów. Zdający: 1) wnioskuje na podstawie analizy kladogramów o pokrewieństwie ewolucyjnym organizmów; 2) rozróżnia na drzewie filogenetycznym grupy monofiletyczne, parafiletczne i polifiletyczne […].
Działy: Zasady klasyfikacji i sposoby identyfikacji organizmów
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ewolucja
Umiejętności: Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych