Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · czerwiec 2024 · Formuła 2015
Kierunek i szybkość przepływu wody między komórką a środowiskiem zewnętrznym lub między sąsiadującymi ze sobą komórkami zależą od gradientu potencjału wody. Wartość potencjału wody (ΨW) zależy od wartości potencjału osmotycznego (ΨS) i od wartości potencjału ciśnienia (ΨP):
• wartość potencjału osmotycznego jest miarą siły, z jaką roztwór związków osmotycznie czynnych rozpuszczonych w cytozolu i w soku komórkowym przeciąga cząsteczki wody przez błonę półprzepuszczalną
• wartość potencjału ciśnienia jest odzwierciedleniem turgoru – ciśnienia hydrostatycznego wywieranego przez protoplast na ścianę komórkową.
Na poniższym wykresie przedstawiono zmiany wartości potencjału osmotycznego i potencjału ciśnienia w komórce zachodzące podczas obserwowanych zmian objętości komórki. Na wykresie zaznaczono dwa stany fizjologiczne komórki: stan A oraz stan B.
Na podstawie: J. Kopcewicz, S. Lewak, Fizjologia roślin, Warszawa 1998; H. Wiśniewski, Biologia z higieną i ochroną środowiska, Warszawa 1995.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij tabelę tak, aby zawierała informacje prawdziwe dotyczące osmotycznego wypływu wody z komórki prowadzącego do plazmolizy. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
| ΨW roztworu zewnętrznego i komórkowego | Zmiana ΨS roztworu komórkowego | Zmiana ΨP roztworu komórkowego |
|---|---|---|
| Ψzew jest (mniejsza / większa) niż Ψkom | (wzrost / spadek) | (wzrost / spadek) |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw wyznacz kierunek przepływu: woda zmierza ku niższemu ΨW. Następnie rozpatrz oddzielnie zmianę stężenia roztworu i nacisku protoplastu na ścianę.
Podpowiedź 2
Gdy ubywa rozpuszczalnika, substancje wewnątrz komórki są bardziej stężone. Przypomnij sobie, w którą stronę zmienia to ujemny potencjał osmotyczny.
Podpowiedź 3
Przy plazmolizie zanika turgor, więc ΨP maleje. Dla ΨS pilnuj znaku: silniejszy efekt osmotyczny odpowiada wartości bardziej ujemnej, a zatem spadkowi liczbowemu.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
| 𝛹𝑊 roztworu zewnętrznego i komórkowego | Zmiana 𝛹𝑆 roztworu komórkowego | Zmiana 𝛹𝑃 roztworu komórkowego |
|---|---|---|
| 𝛹𝑧𝑒𝑤 jest (mniejsza / większa) niż 𝛹𝑘𝑜𝑚 | (wzrost / spadek) | (wzrost / spadek) |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech komórkach tabeli. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch komórkach tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Aby woda wypływała z komórki, potencjał wody roztworu zewnętrznego musi być mniejszy niż komórki. Utrata wody zwiększa stężenie substancji rozpuszczonych wewnątrz, dlatego potencjał osmotyczny ΨS staje się bardziej ujemny, czyli spada. Jednocześnie maleje turgor, więc spada potencjał ciśnienia ΨP. W tabeli wybiera się zatem „mniejsza”, „spadek” i „spadek”. Większe stężenie osmotyczne nie oznacza większej wartości ΨS, ponieważ jego wartości są ujemne.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech komórkach tabeli. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch komórkach tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Luka 1 — w podstawie programowej. Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 1.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 2 — w podstawie programowej. Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 2.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 3 — w podstawie programowej. Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 3.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 1.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 2
W podstawie programowej
Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 2.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 3
W podstawie programowej
Zmiany potencjału podczas osmotycznego wypływu wody i plazmolizy; zależności podane w materiale. Zakres części: Luka 3.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-CZERWIEC-F2015-Z5-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.4
Wymagania historyczne: II. Budowa i funkcjonowanie komórki. Zdający: 3) wyjaśnia przebieg plazmolizy w komórkach roślinnych, odwołując się do zjawiska osmozy.
Działy: Komórka
Organizmy: rośliny | zwierzęta