Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 5 · czerwiec 2024 · Formuła 2015
Kierunek i szybkość przepływu wody między komórką a środowiskiem zewnętrznym lub między sąsiadującymi ze sobą komórkami zależą od gradientu potencjału wody. Wartość potencjału wody (ΨW) zależy od wartości potencjału osmotycznego (ΨS) i od wartości potencjału ciśnienia (ΨP):
• wartość potencjału osmotycznego jest miarą siły, z jaką roztwór związków osmotycznie czynnych rozpuszczonych w cytozolu i w soku komórkowym przeciąga cząsteczki wody przez błonę półprzepuszczalną
• wartość potencjału ciśnienia jest odzwierciedleniem turgoru – ciśnienia hydrostatycznego wywieranego przez protoplast na ścianę komórkową.
Na poniższym wykresie przedstawiono zmiany wartości potencjału osmotycznego i potencjału ciśnienia w komórce zachodzące podczas obserwowanych zmian objętości komórki. Na wykresie zaznaczono dwa stany fizjologiczne komórki: stan A oraz stan B.
Na podstawie: J. Kopcewicz, S. Lewak, Fizjologia roślin, Warszawa 1998; H. Wiśniewski, Biologia z higieną i ochroną środowiska, Warszawa 1995.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Komórka w stanie fizjologicznym A ma (mniejszą / większą) zdolność do pobierania wody
w porównaniu z komórką w stanie fizjologicznym B, ponieważ ΨW komórki w stanie
fizjologicznym A wynosi około (−1,2 MPa / 0 MPa) i jest mniejsza niż ΨW komórki w stanie
fizjologicznym B, która wynosi około (−0,8 MPa / 0 MPa / +0,8 MPa).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Nie odczytuj odpowiedzi z jednej krzywej. Dla każdego stanu potrzebujesz sumy potencjału osmotycznego i potencjału ciśnienia.
Podpowiedź 2
W stanie A jedna ze składowych jest bliska zeru. W stanie B składowe mają przeciwne znaki i podobne wartości bezwzględne; oblicz ich sumę.
Podpowiedź 3
Porównaj wyliczone ΨW, pamiętając, że woda przemieszcza się ku niższemu potencjałowi wody. Wybierz zdolność pobierania i wartości sumy, nie wartości samego turgoru.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Komórka w stanie fizjologicznym A ma (mniejszą / większą) zdolność do pobierania wody w porównaniu z komórką w stanie fizjologicznym B, ponieważ 𝛹𝑊 komórki w stanie fizjologicznym A wynosi około (−𝟏, 𝟐 𝐌𝐏𝐚 / 0 MPa) i jest mniejsza niż 𝛹𝑊 komórki w stanie fizjologicznym B, która wynosi około (−0,8 MPa / 𝟎 𝐌𝐏𝐚 / +0,8 MPa).
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Komórka w stanie A ma większą zdolność pobierania wody. Należy zsumować potencjał osmotyczny i ciśnienia: ΨW = ΨS + ΨP. W A potencjał ciśnienia wynosi około 0, a osmotyczny około −1,2 MPa, więc ΨW ≈ −1,2 MPa. W B dodatni ΨP równoważy ujemny ΨS, dając ΨW ≈ 0 MPa. Przy takim samym otoczeniu bardziej ujemny potencjał wody komórki oznacza większą tendencję do jej pobierania. Nie wolno utożsamiać samego ΨS z sumarycznym ΨW.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w trzech nawiasach. 1 pkt – za podkreślenie poprawnych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Luka 1 — w podstawie programowej. Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 1.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 2 — w podstawie programowej. Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 2.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 3 — w podstawie programowej. Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 3.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 1.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 2
W podstawie programowej
Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 2.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Luka 3
W podstawie programowej
Potencjał wody a zdolność jej pobierania. Zakres części: Luka 3.
- PR:IX.3.1 — wyjaśnia mechanizmy pobierania oraz transportu wody i soli mineralnych;
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-CZERWIEC-F2015-Z5-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:IX.3.1 | PR:II.4
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 7. Rośliny – odżywianie się. Zdający: 2) określa sposób pobierania wody i soli mineralnych oraz mechanizmy transportu wody (potencjał wody […]).
Działy: Różnorodność roślin | Komórka
Organizmy: rośliny
Zagadnienia: Gospodarka wodna i odżywianie mineralne roślin