Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · czerwiec 2024 · Formuła 2015
Glifosat jest jednym z najczęściej stosowanych herbicydów. Jego działanie polega na zahamowaniu szlaku metabolicznego, który umożliwia roślinom, grzybom i bakteriom syntezę aminokwasów aromatycznych – dla zwierząt aminokwasy aromatyczne są związkami egzogennymi. W 1996 roku wprowadzono na rynek modyfikowaną genetycznie soję zawierającą gen kodujący kluczowy enzym opisanego szlaku, zmieniony tak, aby był odporny na działanie glifosatu. Dzięki temu rośliny soi mogą rosnąć i wydawać plony w obecności herbicydu. Od tego czasu opracowano też odmiany soi z innymi modyfikacjami genetycznymi, zapewniające odporność na inne herbicydy, na szkodniki czy ze zmienioną zawartością kwasów tłuszczowych. W 2018 roku soja stanowiła około 50% transgenicznych upraw.
Na podstawie: K. Kumar i in., Genetically Modified Crops […], „Planta” 251(5), 2020.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wykaż, że stosowanie dużych ilości glifosatu może stanowić zagrożenie dla różnorodności biologicznej.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, u jakich organizmów występuje hamowany szlak. Czy modyfikacja chroniąca soję jest obecna także u pozostałych roślin, grzybów i bakterii w środowisku?
Podpowiedź 2
Zahamowanie syntezy potrzebnych aminokwasów może ograniczać wzrost lub przeżycie wrażliwych organizmów. Powiąż utratę tych organizmów z różnorodnością otoczenia uprawy.
Podpowiedź 3
Uzasadnienie połącz w ciąg: działanie na szlak metaboliczny wielu wrażliwych organizmów — ich ograniczanie — zubożenie różnorodności. Nie zakładaj, że odporność uprawianej soi obejmuje inne gatunki.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Glifosat to silny herbicyd uniemożliwiający wzrost innych roślin niż transgeniczna soja. Po przedostaniu się do gleby glifosat działa również zabójczo na bakterie i grzyby.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że stosowanie dużych ilości glifosatu może stanowić
zagrożenie dla różnorodności biologicznej, odnoszące się do szkodliwości stosowania glifosatu dla bakterii, grzybów i roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Z opisu wynika, że glifosat hamuje szlak syntezy aminokwasów aromatycznych występujący także u organizmów innych niż zwalczane chwasty. Może ograniczać wzrost wrażliwych roślin oraz bakterii i grzybów, zmniejszając ich udział i różnorodność w otoczeniu uprawy. Odporność transgenicznej soi nie chroni pozostałych gatunków. Argument wymaga powiązania działania na wiele organizmów ze zubożeniem różnorodności; sama informacja o dużej dawce albo określenie preparatu jako herbicydu nie wyjaśnia zagrożenia. Wniosek dotyczy opisanego mechanizmu, bez założenia jednakowej wrażliwości wszystkich gatunków.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że stosowanie dużych ilości glifosatu może stanowić
zagrożenie dla różnorodności biologicznej, odnoszące się do szkodliwości stosowania glifosatu dla bakterii, grzybów i roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 22.1 — w podstawie programowej. Intensywne użycie herbicydu a bioróżnorodność.
- PR:XV.7 — przedstawia potencjalne korzyści i zagrożenia wynikające z zastosowania organizmów modyfikowanych genetycznie w rolnictwie, przemyśle, medycynie i badaniach naukowych; podaje przykłady produktów otrzymanych z wykorzystaniem modyfikowanych genetycznie organizmów;
- PR:XVIII.3 — wykazuje wpływ działalności człowieka (intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji, industrializacji, rozwoju komunikacji i turystyki) na różnorodność biologiczną;
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 22.1
W podstawie programowej
Intensywne użycie herbicydu a bioróżnorodność.
- PR:XV.7 — przedstawia potencjalne korzyści i zagrożenia wynikające z zastosowania organizmów modyfikowanych genetycznie w rolnictwie, przemyśle, medycynie i badaniach naukowych; podaje przykłady produktów otrzymanych z wykorzystaniem modyfikowanych genetycznie organizmów;
- PR:XVIII.3 — wykazuje wpływ działalności człowieka (intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji, industrializacji, rozwoju komunikacji i turystyki) na różnorodność biologiczną;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-CZERWIEC-F2015-Z22-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XV.7 | PR:XVIII.3
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 7. Biotechnologia molekularna, inżynieria genetyczna i medycyna molekularna. Zdający: 4) przedstawia sposoby oraz cele otrzymywania transgenicznych […] roślin […]; VIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający: 2) przedstawia wpływ człowieka na różnorodność biologiczną, podaje przykłady tego wpływu (zagrożenie gatunków rodzimych […]).
Działy: Biotechnologia. Podstawy inżynierii genetycznej | Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona
Organizmy: bakterie | grzyby | rośliny | zwierzęta