Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 14 · czerwiec 2024 · Formuła 2015
Do podstawowych azotowych produktów metabolizmu zwierząt należą: amoniak, mocznik i kwas moczowy. Różnią się one złożonością budowy, rozpuszczalnością w wodzie, toksycznością oraz nakładami energetycznymi związanymi z ich syntezą.
Na podstawie: E.P. Solomon i in., Biologia, Warszawa 2020.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2024-czerwiec-matura-stara-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podaj nazwę związku azotowego, którego wydalanie wiąże się z:
1. największą stratą wody przez organizm –
2. największym nakładem energii –
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Każda luka dotyczy innego kosztu: pierwsza utraty wody, druga zużycia energii. Nie zakładaj, że najbardziej toksyczny związek jest zarazem najdroższy w syntezie.
Podpowiedź 2
Silna toksyczność wymusza rozcieńczanie produktu wydalanego. Z kolei mała rozpuszczalność pozwala usuwać go z niewielką ilością wody, ale nie przesądza o niskim koszcie wytwarzania.
Podpowiedź 3
W pierwszej luce wybierz amoniak wymagający dużego rozcieńczenia, w drugiej rozważ koszt syntezy kwasu moczowego. Sprawdź, czy nie zamieniłeś kosztu wodnego z energetycznym.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. amoniak
2. kwas moczowy
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch związków. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Największa utrata wody wiąże się z wydalaniem amoniaku, a największy nakład energii — z syntezą kwasu moczowego. Amoniak jest silnie toksyczny i wymaga szybkiego usuwania oraz znacznego rozcieńczenia. Kwas moczowy jest słabo rozpuszczalny i może być usuwany przy niewielkiej utracie wody, lecz jego wytwarzanie jest energetycznie kosztowne. Oszczędzanie wody i oszczędzanie energii nie wskazują więc tego samego produktu przemian azotowych. Mocznik ma pod tym względem cechy pośrednie.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch związków. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Związek — największa strata wody — w podstawie programowej. Koszt energetyczny i wodny usuwania produktów azotowych.
- PR:XI.2.4.b — przedstawia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane z organizmu,
- PR:XI.2.4.c — wykazuje związek między środowiskiem życia zwierząt i rodzajem wydalanego azotowego produktu przemiany materii,
Związek — największy nakład energii — w podstawie programowej. Koszt energetyczny i wodny usuwania produktów azotowych.
- PR:XI.2.4.b — przedstawia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane z organizmu,
Wymagania podstawy programowej
Związek — największa strata wody
W podstawie programowej
Koszt energetyczny i wodny usuwania produktów azotowych.
- PR:XI.2.4.b — przedstawia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane z organizmu,
- PR:XI.2.4.c — wykazuje związek między środowiskiem życia zwierząt i rodzajem wydalanego azotowego produktu przemiany materii,
Związek — największy nakład energii
W podstawie programowej
Koszt energetyczny i wodny usuwania produktów azotowych.
- PR:XI.2.4.b — przedstawia istotę procesu wydalania oraz wymienia substancje, które są wydalane z organizmu,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2024-CZERWIEC-F2015-Z14-1
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.4.b | PR:XI.2.4.c
Wymagania historyczne: IV. Przegląd różnorodności organizmów. 13. Porównanie struktur zwierząt odpowiedzialnych za realizację różnych czynności życiowych. Zdający: 11) wyjaśnia istotę procesu wydalania oraz wskazuje substancje, które są wydalane z organizmów różnych zwierząt […].
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: zwierzęta
Zagadnienia: Wydalanie i osmoregulacja