Materiał źródłowy do zadania
U wybrzeży Australii przeprowadzono badanie wpływu roślinożernych jeżowców na rozprzestrzenianie się brunatnic. Uważa się, że jeżowce są biotycznym czynnikiem ograniczającym rozprzestrzenianie się tych glonów. Aby odróżnić efekty wywołane przez jeżowce od efektu wywołanego przez ślimaka żywiącego się wodorostami – czareczki – przygotowano trzy poletka doświadczalne:
• z pierwszego usunięto zarówno jeżowce, jak i czareczki
• z drugiego usunięto tylko jeżowce
• z trzeciego usunięto tylko czareczki.
Wyniki porównano z próbą kontrolną, w której występowały oba gatunki żywiące się brunatnicami. Wyniki obserwacji zilustrowano na poniższym wykresie.
Na podstawie: W.J. Fletcher, Interactions Among Subtidal Australian Sea Urchins, Gastropods, and Algae:
Effects of Experimental Removals, „Ecological Monographs” 57(1), 1987.
Na podstawie analizy wykresu rozstrzygnij, które zwierzęta – jeżowce czy czareczki – miały decydujący wpływ na rozprzestrzenianie się brunatnic w badanym ekosystemie morskim. Odpowiedź uzasadnij.
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj osobno usunięcie jeżowców i usunięcie czareczek z kontrolą. Usunięcie obu naraz nie rozstrzyga, który gatunek silniej ograniczał brunatnice.
Podpowiedź 2
Jeżeli po wyłączeniu jednego roślinożercy glonów przybywa znacznie bardziej, jego wcześniejsze żerowanie było ważniejszym czynnikiem ograniczającym.
Podpowiedź 3
Wskaż jeżowce i uzasadnij dużym wzrostem brunatnic po ich usunięciu. Dodaj brak porównywalnego wzrostu po usunięciu samych czareczek.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
•
: jeżowce
: jeżowce Uzasadnienie: usunięcie jeżowców z poletka doświadczalnego stało się przyczyną znacznego wzrostu pokrycia glonami w stosunku do próby kontrolnej, czego nie zaobserwowano po usunięciu czareczek.
•
: decydujący wpływ miały jeżowce
: decydujący wpływ miały jeżowce Uzasadnienie: usunięcie jeżowców z poletka doświadczalnego spowodowało zdecydowanie większy rozwój brunatnic w stosunku do próby kontrolnej niż usunięcie czareczek.
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obecność jeżowców ma decydujący wpływ na ograniczenie
rozprzestrzeniania się brunatnic, wraz z prawidłowym uzasadnieniem, uwzględniającym porównanie wyników prób badawczych z próbą kontrolną. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Decydujący wpływ miały jeżowce. Ich usunięcie spowodowało wyraźny wzrost pokrycia brunatnicami względem kontroli, natomiast samo usunięcie czareczek nie dało porównywalnego efektu. Oznacza to, że żerowanie jeżowców silniej ograniczało rozwój glonów w badanym układzie. Sam wariant z usunięciem obu roślinożerców nie pozwoliłby przypisać efektu jednemu z nich, dlatego istotne są poletka z oddzielnymi wyłączeniami. W odpowiedzi trzeba wskazać zwierzęta i porównanie z kontrolą, nie jedynie najwyższą krzywą.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obecność jeżowców ma decydujący wpływ na ograniczenie
rozprzestrzeniania się brunatnic, wraz z prawidłowym uzasadnieniem, uwzględniającym porównanie wyników prób badawczych z próbą kontrolną. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Rozstrzygnięcie
W podstawie programowej
Wnioskowanie o oddziaływaniu roślinożerców na glony z doświadczenia. Zakres części: Rozstrzygnięcie.
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
- PR:XVII.3.6 — określa zależności pokarmowe w ekosystemie na podstawie analizy fragmentów sieci pokarmowych; przedstawia zależności pokarmowe w biocenozie w postaci łańcuchów pokarmowych;
Uzasadnienie
W podstawie programowej
Wnioskowanie o oddziaływaniu roślinożerców na glony z doświadczenia. Zakres części: Uzasadnienie.
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
- PR:XVII.3.6 — określa zależności pokarmowe w ekosystemie na podstawie analizy fragmentów sieci pokarmowych; przedstawia zależności pokarmowe w biocenozie w postaci łańcuchów pokarmowych;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z19-1
Organizator: CKE
Działy: Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami
Umiejętności: Rozwijanie myślenia naukowego; doskonalenie umiejętności planowania i przeprowadzania obserwacji i doświadczeń oraz wnioskowania w oparciu o wyniki badań | Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia