Zadanie 13.1 — czerwiec 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 13 · czerwiec 2023 · Formuła 2023

Krew i jej składniki są substancjami medycznymi pochodzenia ludzkiego. Pod pojęciem krwi pełnej jest rozumiana krew pobrana od zdrowego dawcy, zawierająca wszystkie składniki krwi. Obecnie przetaczanie krwi pełnej w zasadzie nie jest już stosowane, a pacjentom są przetaczane jedynie składniki krwi, których niedobór występuje u danej osoby. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera jednak pewną ilość osocza, ponieważ otrzymuje się go z krwi pełnej, a proces usuwania osocza nie ma 100% wydajności.

Przetoczenie krwi jest poprzedzone dwukrotnym oznaczeniem grupy krwi biorcy w układzie ABO oraz próbą zgodności serologicznej, podczas której jest weryfikowana zgodność grup krwi dawcy i biorcy. Do oznaczania przynależności grupowej krwi w układzie ABO służą hemotesty, zawierające aglutyniny anty-A (α) uzyskane z krwi grupy B, aglutyniny anty-B (β) uzyskane z krwi grupy A oraz aglutyniny anty-A (α) i anty-B (β) uzyskane z krwi grupy O. Technika oznaczania grupy krwi polega na dodaniu do surowicy testowej zawiesiny badanych krwinek w soli fizjologicznej oraz na obserwacji, czy zachodzi ich aglutynacja (zlepianie się).

Niebezpieczeństwo powikłań po przetoczeniu krwi jest minimalizowane przez stosowanie do transfuzji krwi grupy jednoimiennej, czyli takiej, jaką ma pacjent. Jeżeli grupa krwi biorcy nie jest znana, a występują bezpośrednie zagrożenie życia chorego i konieczność natychmiastowego przetoczenia, lekarz może podjąć decyzję o podaniu KKCz grupy O.

Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez allele kodominujące IA i IB oraz allel recesywny i.

Na podstawie: praca zbiorowa, Wytyczne w zakresie leczenia krwią i jej składnikami

oraz produktami krwiopochodnymi w podmiotach leczniczych, Warszawa 2014;

red. T. Brzozowski, Konturek. Fizjologia człowieka, Wrocław 2019.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 13; strona PDF 22
Materiał do zadania 13 · strona PDF 22
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2023-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Podaj grupę krwi układu ABO, której krwinki nie ulegają aglutynacji w żadnej z surowic testowych.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 13.1; strona PDF 22
Zadanie 13.1 · strona PDF 22

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Dla każdej surowicy określ, jaki antygen rozpoznaje. Brak reakcji z anty-A i anty-B wskazuje na brak obu antygenów na badanych krwinkach.

Podpowiedź 2

Nie myl antygenów erytrocytu z przeciwciałami osocza tej samej osoby. Do hemotestu dodano zewnętrzną surowicę o znanej swoistości.

Podpowiedź 3

Wybierz grupę O, której krwinki nie mają A ani B. Unikaj stwierdzenia, że nie mają żadnych antygenów — wniosek ogranicza się do układu ABO.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

grupa krwi O

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 21
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 21

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne podanie grupy krwi układu ABO. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Jest to grupa O. Jej erytrocyty nie mają antygenów A ani B, dlatego przeciwciała anty-A i anty-B z surowic testowych nie mają właściwych celów do wywołania aglutynacji. Nie oznacza to, że krwinki nie mają żadnych antygenów lub że osocze osoby z grupą O nie zawiera przeciwciał. W tym badaniu oceniane są krwinki i antygeny układu ABO na ich powierzchni, a nie skład przeciwciał we własnym osoczu badanego człowieka.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za poprawne podanie grupy krwi układu ABO. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 13.1 — w podstawie programowej. Antygeny i przeciwciała w oznaczaniu grup krwi.

  • PR:XI.2.2.c — przedstawia narządy i komórki układu odpornościowego człowieka,
  • PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 13.1

W podstawie programowej

Antygeny i przeciwciała w oznaczaniu grup krwi.

  • PR:XI.2.2.c — przedstawia narządy i komórki układu odpornościowego człowieka,
  • PR:OG.III.2 — odczytuje, analizuje, interpretuje i przetwarza informacje tekstowe, graficzne, liczbowe;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z13-1

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.2.2.c | PR:OG.III.2

Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 2) Odporność. Zdający: e) wyjaśnia, na czym polega zgodność tkankowa […]. II etap edukacyjny III. Organizm człowieka. 5. Układ krążenia. Zdający: 3) przedstawia rolę głównych składników krwi (krwinki […] białe […], osocze); 4) wymienia grupy krwi układu AB0.

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: człowiek

Procesy: dziedziczenie

Zagadnienia: Odporność

Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania