Zadanie 13.2 — czerwiec 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

Krew i jej składniki są substancjami medycznymi pochodzenia ludzkiego. Pod pojęciem krwi pełnej jest rozumiana krew pobrana od zdrowego dawcy, zawierająca wszystkie składniki krwi. Obecnie przetaczanie krwi pełnej w zasadzie nie jest już stosowane, a pacjentom są przetaczane jedynie składniki krwi, których niedobór występuje u danej osoby. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera jednak pewną ilość osocza, ponieważ otrzymuje się go z krwi pełnej, a proces usuwania osocza nie ma 100% wydajności.

Przetoczenie krwi jest poprzedzone dwukrotnym oznaczeniem grupy krwi biorcy w układzie ABO oraz próbą zgodności serologicznej, podczas której jest weryfikowana zgodność grup krwi dawcy i biorcy. Do oznaczania przynależności grupowej krwi w układzie ABO służą hemotesty, zawierające aglutyniny anty-A (α) uzyskane z krwi grupy B, aglutyniny anty-B (β) uzyskane z krwi grupy A oraz aglutyniny anty-A (α) i anty-B (β) uzyskane z krwi grupy O. Technika oznaczania grupy krwi polega na dodaniu do surowicy testowej zawiesiny badanych krwinek w soli fizjologicznej oraz na obserwacji, czy zachodzi ich aglutynacja (zlepianie się).

Niebezpieczeństwo powikłań po przetoczeniu krwi jest minimalizowane przez stosowanie do transfuzji krwi grupy jednoimiennej, czyli takiej, jaką ma pacjent. Jeżeli grupa krwi biorcy nie jest znana, a występują bezpośrednie zagrożenie życia chorego i konieczność natychmiastowego przetoczenia, lekarz może podjąć decyzję o podaniu KKCz grupy O.

Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez allele kodominujące IA i IB oraz allel recesywny i.

Na podstawie: praca zbiorowa, Wytyczne w zakresie leczenia krwią i jej składnikami

oraz produktami krwiopochodnymi w podmiotach leczniczych, Warszawa 2014;

red. T. Brzozowski, Konturek. Fizjologia człowieka, Wrocław 2019.

Wyjaśnij, dlaczego przetoczenie KKCz grupy O może być szkodliwe dla biorcy, który ma grupę krwi B. W odpowiedzi odnieś się do układu ABO.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Sprawdź, co poza krwinkami pozostaje w koncentracie zgodnie z tekstem. Kluczowa informacja dotyczy niepełnego usunięcia osocza dawcy.

Podpowiedź 2

Osocze grupy O zawiera przeciwciała anty-A i anty-B, a krwinki biorcy B mają antygen B. Odszukaj pasującą parę przeciwciało–antygen.

Podpowiedź 3

Połącz anty-B z pozostałości osocza dawcy z aglutynacją krwinek biorcy. Nie przypisuj erytrocytom O antygenu B, którego właśnie nie mają.

Odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

Po przetoczeniu KKCz krwi grupy O we krwi biorcy pojawi się niskie stężenie aglutynin β – pochodzących z małej ilości osocza pozostałego w KKCz od dawcy – które mogą spowodować aglutynację krwinek biorcy.

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające występowanie aglutynin β w niewielkiej

objętości osocza zawartego w preparacie KKCz grupy O oraz możliwość aglutynacji czerwonych krwinek grupy B u biorcy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie

Opracowanie redakcyjne

Opisany koncentrat zachowuje niewielką ilość osocza dawcy grupy O, zawierającego między innymi przeciwciała anty-B. Mogą one wiązać antygen B na erytrocytach biorcy i wywołać ich aglutynację. Ryzyko w tym poleceniu wynika z pozostałości osocza, a nie z obecności antygenu B na krwinkach dawcy O. Dlatego trzeba rozróżnić zgodność samych erytrocytów od składu całego preparatu. Wyjaśnienie przedstawia mechanizm z zadania i nie oznacza, że każde kliniczne przetoczenie odpowiednio dobranego KKCz O biorcy B jest niedopuszczalne.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające występowanie aglutynin β w niewielkiej

objętości osocza zawartego w preparacie KKCz grupy O oraz możliwość aglutynacji czerwonych krwinek grupy B u biorcy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Polecenie 13.2

W podstawie programowej

Przeciwciała dawcy a aglutynacja krwinek biorcy.

  • PR:XI.2.2.c — przedstawia narządy i komórki układu odpornościowego człowieka,
  • PR:XI.2.2.e — wyjaśnia, na czym polega zgodność tkankowa, i przedstawia jej znaczenie w transplantologii,

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z13-2

Organizator: CKE

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: człowiek

Procesy: dziedziczenie

Zagadnienia: Odporność

Umiejętności: Pogłębianie znajomości uwarunkowań zdrowia człowieka | Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania