Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · czerwiec 2023 · Formuła 2023
Podstawową jednostką funkcjonalno-strukturalną nerki jest nefron. W początkowej części nefronu znajduje się ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego oraz otaczającej go torebki Bowmana. Śródbłonek kapilar kłębuszka jest zespolony z nabłonkiem blaszki trzewnej torebki Bowmana, co sprawia, że płyn przefiltrowany przez kapilary kłębuszka przepływa bezpośrednio do światła torebki Bowmana, a następnie – do kanalika bliższego nefronu.

Część osocza krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych ulega przefiltrowaniu do światła torebki Bowmana. Związki przefiltrowane do przesączu kłębuszkowego przepływają następnie przez kanaliki nerkowe, gdzie dochodzi do wchłaniania zwrotnego.
W tabeli przedstawiono zawartość wybranych związków w przesączu kłębuszkowym oraz ilości tych związków ulegające wchłanianiu zwrotnemu u zdrowego człowieka.
| Nazwa związku | Zawartość w przesączu kłębuszkowym, g/doba | Ilość ulegająca wchłanianiu zwrotnemu, g/doba | Ilość pozostająca w moczu, g/doba |
|---|---|---|---|
| glukoza | 180 | 180 | 0 |
| jony sodu | 588 | 584 | 4 |
Na podstawie: J.E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, Filadelfia 2016;
D.U. Silverthon, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2021.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2023-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Każdy z hormonów wymienionych poniżej (1.–4.) przyporządkuj do odpowiedniego składnika moczu, którego wchłanianie zwrotne ze światła kanalika nerkowego jest regulowane przez ten hormon. W wyznaczone miejsca wpisz odpowiednie oznaczenie hormonu (lub hormonów).
1. hormon antydiuretyczny (wazopresyna)
2. parathormon
3. kalcytonina
4. aldosteron
woda: jony sodu: jony wapnia:
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Połącz nazwę antydiuretyczny z ograniczaniem utraty wody, a aldosteron z bilansem sodu. Dwa pozostałe hormony zestaw z regulacją wapnia.
Podpowiedź 2
Parathormon i kalcytonina mają przeciwstawne skutki dla gospodarki wapniowej, ale oba należą do regulatorów tego pierwiastka. Nie wybieraj tylko jednego dlatego, że drugi działa przeciwnie.
Podpowiedź 3
Wpisz 1 przy wodzie, 4 przy Na⁺ oraz 2 i 3 przy Ca²⁺. Nie przypisuj wszystkim hormonom jednakowego pobudzania resorpcji — pytanie mówi o regulacji.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
woda: 1. jony sodu: 4. jony wapnia: 2., 3.
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do trzech składników moczu. 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do dwóch składników moczu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Przyporządkowanie to woda — 1, jony sodu — 4, jony wapnia — 2 i 3. Wazopresyna zwiększa przepuszczalność wybranych dalszych odcinków nefronu dla wody, a aldosteron nasila odzyskiwanie Na⁺. Parathormon i kalcytonina uczestniczą w przeciwstawnej regulacji gospodarki wapniowej, obejmującej transport nerkowy. Wymagane jest wskazanie hormonów regulujących dany składnik, nie założenie, że wszystkie działają w tym samym kierunku lub wyłącznie w jednym odcinku kanalika. Przy wapniu trzeba uwzględnić dwa oznaczenia.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do trzech składników moczu. 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do dwóch składników moczu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 10.4 — w podstawie programowej. Hormonalna regulacja resorpcji wody i jonów.
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
- PR:XI.2.5.e — przedstawia antagonistyczne działanie hormonów na przykładzie regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 10.4
W podstawie programowej
Hormonalna regulacja resorpcji wody i jonów.
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
- PR:XI.2.5.e — przedstawia antagonistyczne działanie hormonów na przykładzie regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z10-4
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.4.f | PR:XI.2.5.e
Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający: e) przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie.
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Wydalanie i osmoregulacja
Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia


