Zadanie 10.4 — czerwiec 2023 — Formuła 2023

Formuła 2023rozszerzony2 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 10 · czerwiec 2023 · Formuła 2023

Podstawową jednostką funkcjonalno-strukturalną nerki jest nefron. W początkowej części nefronu znajduje się ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego oraz otaczającej go torebki Bowmana. Śródbłonek kapilar kłębuszka jest zespolony z nabłonkiem blaszki trzewnej torebki Bowmana, co sprawia, że płyn przefiltrowany przez kapilary kłębuszka przepływa bezpośrednio do światła torebki Bowmana, a następnie – do kanalika bliższego nefronu.

Ciałko nerkowe z tętniczką doprowadzającą i odprowadzającą, kapilarami kłębuszka oraz blaszkami i światłem torebki Bowmana. Widoczne są też kanalik bliższy i ramię pętli Henlego.

Część osocza krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych ulega przefiltrowaniu do światła torebki Bowmana. Związki przefiltrowane do przesączu kłębuszkowego przepływają następnie przez kanaliki nerkowe, gdzie dochodzi do wchłaniania zwrotnego.

W tabeli przedstawiono zawartość wybranych związków w przesączu kłębuszkowym oraz ilości tych związków ulegające wchłanianiu zwrotnemu u zdrowego człowieka.

Nazwa związkuZawartość w przesączu kłębuszkowym, g/dobaIlość ulegająca wchłanianiu zwrotnemu, g/dobaIlość pozostająca w moczu, g/doba
glukoza1801800
jony sodu5885844

Na podstawie: J.E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, Filadelfia 2016;

D.U. Silverthon, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2021.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 10; strona PDF 18
Materiał do zadania 10 · strona PDF 18
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2023-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Każdy z hormonów wymienionych poniżej (1.–4.) przyporządkuj do odpowiedniego składnika moczu, którego wchłanianie zwrotne ze światła kanalika nerkowego jest regulowane przez ten hormon. W wyznaczone miejsca wpisz odpowiednie oznaczenie hormonu (lub hormonów).

1. hormon antydiuretyczny (wazopresyna)

2. parathormon

3. kalcytonina

4. aldosteron

woda: jony sodu: jony wapnia:

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 10.4; strona PDF 20
Zadanie 10.4 · strona PDF 20

Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.

Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Połącz nazwę antydiuretyczny z ograniczaniem utraty wody, a aldosteron z bilansem sodu. Dwa pozostałe hormony zestaw z regulacją wapnia.

Podpowiedź 2

Parathormon i kalcytonina mają przeciwstawne skutki dla gospodarki wapniowej, ale oba należą do regulatorów tego pierwiastka. Nie wybieraj tylko jednego dlatego, że drugi działa przeciwnie.

Podpowiedź 3

Wpisz 1 przy wodzie, 4 przy Na⁺ oraz 2 i 3 przy Ca²⁺. Nie przypisuj wszystkim hormonom jednakowego pobudzania resorpcji — pytanie mówi o regulacji.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

woda: 1. jony sodu: 4. jony wapnia: 2., 3.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 19
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 19

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do trzech składników moczu. 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do dwóch składników moczu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Przyporządkowanie to woda — 1, jony sodu — 4, jony wapnia — 2 i 3. Wazopresyna zwiększa przepuszczalność wybranych dalszych odcinków nefronu dla wody, a aldosteron nasila odzyskiwanie Na⁺. Parathormon i kalcytonina uczestniczą w przeciwstawnej regulacji gospodarki wapniowej, obejmującej transport nerkowy. Wymagane jest wskazanie hormonów regulujących dany składnik, nie założenie, że wszystkie działają w tym samym kierunku lub wyłącznie w jednym odcinku kanalika. Przy wapniu trzeba uwzględnić dwa oznaczenia.

Sprawdź kompletność rozwiązania

2 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do trzech składników moczu. 1 pkt – za poprawne przyporządkowanie oznaczeń hormonów do dwóch składników moczu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

Powiązanie z obecną podstawą programową:

Polecenie 10.4 — w podstawie programowej. Hormonalna regulacja resorpcji wody i jonów.

  • PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
  • PR:XI.2.5.e — przedstawia antagonistyczne działanie hormonów na przykładzie regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi,
Wymagania podstawy programowej

Polecenie 10.4

W podstawie programowej

Hormonalna regulacja resorpcji wody i jonów.

  • PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
  • PR:XI.2.5.e — przedstawia antagonistyczne działanie hormonów na przykładzie regulacji poziomu glukozy i wapnia we krwi,

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z10-4

Organizator: CKE

Wymagania PP2024: PR:XI.2.4.f | PR:XI.2.5.e

Wymagania historyczne: XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający: e) przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie.

Działy: Funkcjonowanie zwierząt

Organizmy: człowiek

Zagadnienia: Wydalanie i osmoregulacja

Umiejętności: Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania