Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · czerwiec 2023 · Formuła 2023
Podstawową jednostką funkcjonalno-strukturalną nerki jest nefron. W początkowej części nefronu znajduje się ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego oraz otaczającej go torebki Bowmana. Śródbłonek kapilar kłębuszka jest zespolony z nabłonkiem blaszki trzewnej torebki Bowmana, co sprawia, że płyn przefiltrowany przez kapilary kłębuszka przepływa bezpośrednio do światła torebki Bowmana, a następnie – do kanalika bliższego nefronu.
Część osocza krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych ulega przefiltrowaniu do światła torebki Bowmana. Związki przefiltrowane do przesączu kłębuszkowego przepływają następnie przez kanaliki nerkowe, gdzie dochodzi do wchłaniania zwrotnego.
W tabeli przedstawiono zawartość wybranych związków w przesączu kłębuszkowym oraz ilości tych związków ulegające wchłanianiu zwrotnemu u zdrowego człowieka.
| Nazwa związku | Zawartość w przesączu kłębuszkowym, g/doba | Ilość ulegająca wchłanianiu zwrotnemu, g/doba | Ilość pozostająca w moczu, g/doba |
|---|---|---|---|
| glukoza | 180 | 180 | 0 |
| jony sodu | 588 | 584 | 4 |
Na podstawie: J.E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, Filadelfia 2016;
D.U. Silverthon, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2021.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2023-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby w poprawny sposób opisywały funkcjonowanie nefronu. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie.
Wchłanianie zwrotne Na+ w kanaliku bliższym powoduje, że płyn zewnątrzkomórkowy
śródmiąższu nerki staje się (hipertoniczny / hipotoniczny) w stosunku do filtratu pozostałego
w świetle kanalika. Dzięki temu woda jest (wydzielana do / wchłaniana z) kanalika bliższego.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Najpierw określ, dokąd transportowany jest sód podczas resorpcji. Tam wzrasta lokalna ilość substancji osmotycznie czynnej, co wpływa na ruch wody.
Podpowiedź 2
Woda przemieszcza się w stronę niższego potencjału wody, czyli roztworu względnie bardziej stężonego. Rozważ jej kierunek względem światła kanalika.
Podpowiedź 3
Zaznacz hipertoniczny dla śródmiąższu i wchłaniana z kanalika dla wody. Oddziel aktywny udział transportu jonów od biernego, osmotycznego ruchu wody.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
Wchłanianie zwrotne Na+ w kanaliku bliższym powoduje, że płyn zewnątrzkomórkowy śródmiąższu nerki staje się (hipertoniczny / hipotoniczny) w stosunku do filtratu pozostałego w świetle kanalika. Dzięki temu woda jest (wydzielana do / wchłaniana z) kanalika bliższego.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Właściwe wybory to hipertoniczny i wchłaniana z. Transport Na⁺ z kanalika do śródmiąższu zwiększa lokalne stężenie substancji osmotycznie czynnych poza kanalikiem. Woda podąża za powstałym gradientem osmotycznym ze światła kanalika w kierunku śródmiąższu i krwi. Nie jest bezpośrednio pompowana aktywnie przez pompę sodowo-potasową. W kanaliku bliższym resorpcja wody szybko towarzyszy transportowi substancji, dlatego nie należy interpretować uproszczonego zdania jako trwałej ogromnej różnicy toniczności między całymi przedziałami.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Luka 1 — w podstawie programowej. Resorpcja sodu a osmotyczne wchłanianie wody. Zakres części: Luka 1.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Luka 2 — w podstawie programowej. Resorpcja sodu a osmotyczne wchłanianie wody. Zakres części: Luka 2.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Wymagania podstawy programowej
Luka 1
W podstawie programowej
Resorpcja sodu a osmotyczne wchłanianie wody. Zakres części: Luka 1.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Luka 2
W podstawie programowej
Resorpcja sodu a osmotyczne wchłanianie wody. Zakres części: Luka 2.
- PR:II.4 — wyjaśnia rolę błony komórkowej i tonoplastu w procesach osmotycznych; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące zjawisko osmozy wywołane różnicą stężeń wewnątrz i na zewnątrz komórki; planuje i przeprowadza obserwację zjawiska plazmolizy;
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z10-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:II.4 | PR:XI.2.4.f
Wymagania historyczne: II. Komórka. Zdający: 3) rozróżnia rodzaje transportu do i z komórki (dyfuzja prosta i wspomagana, transport aktywny, endocytoza i egzocytoza). XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający: e) przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka […].
Działy: Komórka | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Wydalanie i osmoregulacja
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Posługiwanie się informacjami pochodzącymi z analizy materiałów źródłowych