Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 10 · czerwiec 2023 · Formuła 2023
Podstawową jednostką funkcjonalno-strukturalną nerki jest nefron. W początkowej części nefronu znajduje się ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego oraz otaczającej go torebki Bowmana. Śródbłonek kapilar kłębuszka jest zespolony z nabłonkiem blaszki trzewnej torebki Bowmana, co sprawia, że płyn przefiltrowany przez kapilary kłębuszka przepływa bezpośrednio do światła torebki Bowmana, a następnie – do kanalika bliższego nefronu.
Część osocza krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych ulega przefiltrowaniu do światła torebki Bowmana. Związki przefiltrowane do przesączu kłębuszkowego przepływają następnie przez kanaliki nerkowe, gdzie dochodzi do wchłaniania zwrotnego.
W tabeli przedstawiono zawartość wybranych związków w przesączu kłębuszkowym oraz ilości tych związków ulegające wchłanianiu zwrotnemu u zdrowego człowieka.
| Nazwa związku | Zawartość w przesączu kłębuszkowym, g/doba | Ilość ulegająca wchłanianiu zwrotnemu, g/doba | Ilość pozostająca w moczu, g/doba |
|---|---|---|---|
| glukoza | 180 | 180 | 0 |
| jony sodu | 588 | 584 | 4 |
Na podstawie: J.E. Hall, Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, Filadelfia 2016;
D.U. Silverthon, Fizjologia człowieka. Zintegrowane podejście, Warszawa 2021.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2023-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Określ czynniki warunkujące przechodzenie glukozy z osocza krwi do światła torebki Bowmana. W odpowiedzi uwzględnij wielkość cząsteczki glukozy oraz jedną cechę budowy kapilar kłębuszka nerkowego.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Pytanie dotyczy pierwszego przejścia glukozy z krwi do przesączu. Nie opisuj jeszcze jej odzyskiwania z kanalika do krwi.
Podpowiedź 2
Porównaj glukozę z białkami osocza pod względem wielkości. Następnie wskaż cechę śródbłonka kapilar, która umożliwia filtrację małych cząsteczek.
Podpowiedź 3
Połącz małe rozmiary glukozy z okienkami w ścianie naczyń kłębuszka. Sama informacja, że glukoza rozpuszcza się w wodzie, nie uwzględnia wymaganej cechy kapilar.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Dzięki temu, że cząsteczki glukozy są małe, mogą się przemieszczać przez pory występujące w ścianie naczyń włosowatych.
• Cząsteczki glukozy mają małą masę cząsteczkową i mogą przechodzić przez szczeliny filtracyjne.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne określenie czynników warunkujących przechodzenie glukozy z osocza
krwi do światła torebki Bowmana, uwzględniające względnie małe rozmiary cząsteczek glukozy oraz obecność porów w ścianie naczyń tworzących kłębuszek nerkowy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Cząsteczki glukozy są na tyle małe, że mogą przechodzić wraz z wodą przez barierę filtracyjną ciałka nerkowego. Kapilary kłębuszka mają porowaty, okienkowy śródbłonek, co umożliwia przesączanie małych składników osocza pod wpływem ciśnienia. W odpowiedzi potrzebne są oba elementy: wielkość cząsteczki i cecha ściany naczynia. Filtracja nie wymaga rozkładu glukozy ani jej aktywnego pompowania do torebki Bowmana; wchłanianie zwrotne jest osobnym procesem w dalszej części nefronu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne określenie czynników warunkujących przechodzenie glukozy z osocza
krwi do światła torebki Bowmana, uwzględniające względnie małe rozmiary cząsteczek glukozy oraz obecność porów w ścianie naczyń tworzących kłębuszek nerkowy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 10.2 — w podstawie programowej. Wielkość cząsteczki a przepuszczalność bariery filtracyjnej.
- PR:XI.2.4.e — przedstawia związek między budową a funkcją narządów układu moczowego człowieka,
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 10.2
W podstawie programowej
Wielkość cząsteczki a przepuszczalność bariery filtracyjnej.
- PR:XI.2.4.e — przedstawia związek między budową a funkcją narządów układu moczowego człowieka,
- PR:XI.2.4.f — przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka oraz wyjaśnia znaczenie regulacji hormonalnej w tym procesie,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2023-CZERWIEC-F2023-Z10-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XI.2.4.e | PR:XI.2.4.f
Wymagania historyczne: I. Chemizm życia. 2. Składniki organiczne. Zdający: 1) przedstawia budowę węglowodanów […]; rozróżnia monosacharydy (glukoza […]) […] i określa znaczenie biologiczne węglowodanów, uwzględniając ich właściwości fizyczne i chemiczne […]. XI. Funkcjonowanie zwierząt. 2. Porównanie poszczególnych czynności życiowych zwierząt, z uwzględnieniem struktur odpowiedzialnych za ich przeprowadzanie. 4) Wydalanie i osmoregulacja. Zdający: d) przedstawia związek między budową i funkcją narządów układu moczowego człowieka, e) przedstawia proces tworzenia moczu u człowieka […].
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek
Zagadnienia: Składniki organiczne | Wydalanie i osmoregulacja
Umiejętności: Rozumowanie i zastosowanie nabytej wiedzy do rozwiązywania problemów biologicznych | Pogłębianie wiedzy z zakresu różnorodności biologicznej oraz zjawisk i procesów biologicznych zachodzących na różnych poziomach organizacji życia