Materiał źródłowy do zadania
Gorczyca biała (Sinapis alba) to uprawiana w Polsce roślina zielna z rodziny kapustowatych (Brassicaceae). Liczba chromosomów w komórkach somatycznych gorczycy wynosi 2n = 24. W nasionach gorczycy białej występuje związek organiczny – synalbina, z której w wyniku hydrolizy uwalniają się olejki gorczyczne. Związki te hamują kiełkowanie i wzrost siewek niektórych innych gatunków roślin. W czasie owocowania gorczyca biała jest rośliną trującą dla zwierząt, np. u koni i bydła olejki gorczyczne powodują stany zapalne błon śluzowych.
Na podstawie: B. Sawicka, E. Kotiuk, Gorczyce jako rośliny wielofunkcyjne, „Acta Sci. Pol., Agricultura” 6(2), 2007.
Oceń, czy dokończenia poniższego zdania są prawdziwe. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
Wytwarzanie olejków gorczycznych jest przystosowaniem
| 1. | do konkurencji z innymi gatunkami roślin. | |
|---|---|---|
| 2. | do ochrony przed roślinożercami. |
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Oddziel wpływ olejków na siewki innych roślin i na zwierzęta. Pierwszy dotyczy rywalizacji o zasoby, drugi zagrożenia zjadaniem.
Podpowiedź 2
Konkurentem nie musi być osobnik tego samego gatunku. Chemiczne ograniczanie wzrostu sąsiadów może poprawiać dostęp gorczycy do światła, wody i soli.
Podpowiedź 3
Zaznacz P w obu wierszach. Przy drugim wykorzystaj trujące działanie i stany zapalne u roślinożerców, nie samo zahamowanie kiełkowania.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. – P, 2. – P.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Oba zdania są prawdziwe. Hamowanie kiełkowania i wzrostu innych roślin może ograniczać konkurencję o zasoby, a toksyczne lub drażniące działanie na zwierzęta zmniejszać presję roślinożerców. Ten sam związek może zatem pełnić więcej niż jedną funkcję ekologiczną. Nie należy utożsamiać oddziaływania chemicznego na rośliny z bezpośrednim ich zjadaniem ani zakładać, że przystosowanie musi chronić wyłącznie przed jedną grupą organizmów. Każdą ocenę uzasadnia inny fragment źródła.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
1. do konkurencji z innymi gatunkami roślin.
W podstawie programowej
Obrona chemiczna roślin przed konkurentami i roślinożercami. Zakres części: 1. do konkurencji z innymi gatunkami roślin..
- PR:XVII.3.2 — przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej;
- PR:XVII.3.5 — przedstawia adaptacje obronne ofiar drapieżników, żywicieli pasożytów oraz zjadanych roślin;
2. do ochrony przed roślinożercami.
W podstawie programowej
Obrona chemiczna roślin przed konkurentami i roślinożercami. Zakres części: 2. do ochrony przed roślinożercami..
- PR:XVII.3.2 — przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej;
- PR:XVII.3.5 — przedstawia adaptacje obronne ofiar drapieżników, żywicieli pasożytów oraz zjadanych roślin;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2022-CZERWIEC-F2015-Z3-1
Organizator: CKE
Działy: Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami