W faunie Wielkich Jezior Ameryki Północnej oraz w wodach śródlądowych Europy pojawiły się przypadkowo zawleczone gatunki pochodzące z obszaru Morza Czarnego i Morza Kaspijskiego, do których należy m.in. małż – racicznica zmienna (Dreissena polymorpha).
W rzece Hudson w Nowym Jorku zaobserwowano, że biomasa fitoplanktonu po inwazji racicznicy zmniejszyła się o 80–90%, a biomasa zooplanktonu żywiącego się fitoplanktonem o ponad 70%. Stwierdzono również, że występowanie ogromnej ilości tych małży na płyciznach rzek i jezior przyczyniło się do bujniejszego wzrostu roślin o liściach zanurzonych w wodzie.
Na podstawie: D. Rachalewska, Invasional meltdown – zbieg okoliczności czy reguła?, „Kosmos” 63, 2014;
Ch.J. Krebs, Ekologia, Warszawa 2011.
Wyjaśnij, dlaczego masowe pojawienie się inwazyjnej racicznicy zmiennej w rzece Hudson doprowadziło do bujniejszego wzrostu występujących tam roślin zanurzonych w wodzie. W odpowiedzi uwzględnij czynności życiowe małży i roślin.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wykorzystaj czynność filtracji i zastanów się, jak zmiana zawartości zawiesiny wpływa na przechodzenie światła. To łączy działanie małża z reakcją roślin.
Podpowiedź 2
Rośliny zanurzone mogą być ograniczane zacienieniem przez plankton. Oczyszczenie toni poprawia warunki ich fotosyntezy, mimo strat innych elementów ekosystemu.
Podpowiedź 3
Zapisz filtracja — większa przejrzystość — więcej światła — silniejsza fotosynteza i wzrost. Nie uzasadniaj efektu samym zmniejszeniem liczby zwierząt planktonowych.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Racicznice, żywiąc się fitoplanktonem, powodują spadek liczebności zooplanktonu. To prowadzi do wzrostu przejrzystości wód i zwiększa dostęp żyjącym tam roślinom do światła, które jest im potrzebne do fotosyntezy, co umożliwia im bujniejszy wzrost.
• Racicznice w zbiornikach wodnych pobierają zawieszone w wodzie drobne cząstki organiczne, przez co wpływają korzystnie na jej przejrzystość. To z kolei prowadzi do zwiększenia dostępności światła dla żyjących pod wodą roślin, które jest im potrzebne do fotosyntezy, co zapewnia ich bujniejszy wzrost.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wpływ racicznicy zmiennej na
przejrzystość wód i dostępność światła niezbędnego zanurzonym roślinom wodnym do fotosyntezy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Racicznice filtrują wodę i usuwają z niej zawieszone cząstki, w tym fitoplankton stanowiący ich pokarm. Zmniejszenie ilości zawiesiny zwiększa przejrzystość, dzięki czemu więcej światła dociera do roślin zanurzonych. Mogą one intensywniej fotosyntetyzować i zwiększać biomasę. Trzeba połączyć sposób odżywiania małża z czynnikiem ograniczającym fotosyntezę roślin. Spadek fitoplanktonu nie oznacza automatycznie spadku wszystkich producentów: rośliny przy dnie mogą zyskiwać lepszy dostęp do światła.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wpływ racicznicy zmiennej na
przejrzystość wód i dostępność światła niezbędnego zanurzonym roślinom wodnym do fotosyntezy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 20
W podstawie programowej
Filtracja małży zwiększa przejrzystość wody i dostęp światła dla fotosyntezy.
- PR:IX.4.4 — analizuje wpływ czynników zewnętrznych i wewnętrznych na przebieg procesu fotosyntezy; planuje i przeprowadza doświadczenie wykazujące wpływ temperatury i natężenia światła na intensywność fotosyntezy;
- PR:XI.2.1.a — przedstawia adaptacje w budowie i funkcjonowaniu układów pokarmowych zwierząt do rodzaju pokarmu oraz sposobu jego pobierania,
- PR:OG.IV.1 — interpretuje informacje i wyjaśnia związki przyczynowo-skutkowe między procesami i zjawiskami, formułuje wnioski;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2022-CZERWIEC-F2015-Z20
Organizator: CKE
Działy: Różnorodność roślin | Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Zagadnienia: Ekologia organizmów | Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami