Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 17 · czerwiec 2021 · Formuła 2015
Gen TP53, zwany „strażnikiem genomu”, jest genem supresorowym, którego mutacje mogą być przyczyną nowotworów. Badania wykazały, że w ok. 50% przypadków nowotworów u ludzi stwierdzono mutacje w obrębie genu TP53. Białko p53 kodowane przez ten gen ma wiele funkcji – do najważniejszych jego zadań należy regulacja przejścia komórki z fazy G1 do fazy S. Prawidłowe białko p53 jest przyczyną zatrzymania cyklu komórkowego w fazie G1 oraz indukowania naprawy DNA, gdy wykryje uszkodzenia DNA spowodowane czynnikami mutagennymi. Skuteczna naprawa DNA pozwala kontynuować cykl komórkowy. Jeżeli naprawa się nie powiedzie, białko p53 powoduje aktywację genu BAX, który uruchamia procesy prowadzące do apoptozy. Na poniższym schemacie przedstawiono cykl komórkowy.
Na podstawie: https://www.abmgood.com; J.A. McCubrey i wsp., Roles of TP53 in determining therapeutic sensitivity, growth, cellura senescence, invasion and metastasis, „Adv. Biol. Regul.” 63, 2017
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2021-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz jej uzasadnienie 1., 2. albo 3.
Brak aktywacji genu BAX w komórce z delecją genu TP53 może doprowadzić do
| A. | rozwoju nowotworu, | ponieważ | 1. | komórka z uszkodzonym DNA będzie mogła przejść z fazy G1 do fazy S. |
| 2. | komórka z uszkodzonym DNA zatrzyma się w fazie G1 cyklu i nie przejdzie do fazy S. | |||
| B. | śmierci komórki, | |||
| 3. | komórka z uszkodzonym DNA ulegnie apoptozie. |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Przypomnij sobie, przed czym chroni punkt kontroli G₁/S. Zastanów się, co umożliwia uszkodzonej komórce brak zatrzymania cyklu i brak apoptozy.
Podpowiedź 2
Komórka może rozpocząć replikację mimo uszkodzeń. To zwiększa możliwość utrwalania zmian w kolejnych pokoleniach komórek, zamiast prowadzić do ich eliminacji.
Podpowiedź 3
Wybierz A1: możliwość rozwoju nowotworu, ponieważ uszkodzona komórka przejdzie z G₁ do S. Zachowaj określenie „może”, nie „zawsze musi”.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A1
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 pkt – za zaznaczenie obu poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Prawidłowe połączenie to A1. Utrata funkcji TP53 może osłabić zatrzymywanie cyklu po uszkodzeniu DNA oraz uruchamianie apoptozy przez szlak obejmujący BAX. Komórka z uszkodzonym materiałem genetycznym może wtedy przejść z G₁ do S, skopiować DNA i przekazywać zmiany komórkom potomnym. Sprzyja to rozwojowi nowotworu, choć pojedyncza delecja nie musi sama wystarczyć do jego powstania. Brak aktywacji proapoptotycznego BAX nie jest uzasadnieniem obowiązkowej śmierci takiej komórki.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 pkt – za zaznaczenie obu poprawnych odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Wybierz odpowiedź — w podstawie programowej. Zaburzenie kontroli uszkodzeń DNA i apoptozy a nowotworzenie. Zakres części: Wybierz odpowiedź.
- PR:XIV.2.9 — przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA.
- PR:IV.8 — przedstawia apoptozę jako proces warunkujący prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmów wielokomórkowych.
Wybierz drugą część odpowiedzi — w podstawie programowej. Zaburzenie kontroli uszkodzeń DNA i apoptozy a nowotworzenie. Zakres części: Wybierz drugą część odpowiedzi.
- PR:XIV.2.9 — przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA.
- PR:IV.8 — przedstawia apoptozę jako proces warunkujący prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmów wielokomórkowych.
Wymagania podstawy programowej
Wybierz odpowiedź
W podstawie programowej
Zaburzenie kontroli uszkodzeń DNA i apoptozy a nowotworzenie. Zakres części: Wybierz odpowiedź.
- PR:XIV.2.9 — przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA.
- PR:IV.8 — przedstawia apoptozę jako proces warunkujący prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmów wielokomórkowych.
Wybierz drugą część odpowiedzi
W podstawie programowej
Zaburzenie kontroli uszkodzeń DNA i apoptozy a nowotworzenie. Zakres części: Wybierz drugą część odpowiedzi.
- PR:XIV.2.9 — przedstawia transformację nowotworową komórek jako następstwo mutacji w obrębie genów kodujących białka regulujące cykl komórkowy oraz odpowiedzialnych za naprawę DNA.
- PR:IV.8 — przedstawia apoptozę jako proces warunkujący prawidłowy rozwój i funkcjonowanie organizmów wielokomórkowych.
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2021-CZERWIEC-F2015-Z17-2
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.2.9 | PR:IV.8
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 2. Cykl komórkowy. Zdający: 5) analizuje nowotwory jako efekt mutacji zaburzających regulację cyklu komórkowego.
Działy: Genetyka klasyczna | Podziały komórkowe
Organizmy: zwierzęta
Zagadnienia: Zmienność organizmów