Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 16 · czerwiec 2021 · Formuła 2015
Za barwę upierzenia papużek falistych odpowiadają allele dwóch dopełniających się genów autosomalnych, które dziedziczą się niezależnie. Dominujący allel F warunkuje kolor niebieski, natomiast allel G – kolor żółty. Papużki mające co najmniej po jednym allelu dominującym obydwu genów są zielone, natomiast osobniki będące podwójnymi homozygotami recesywnymi są białe. Potomstwo pary papużek falistych – niebieskiej i żółtej – było zawsze upierzone zielono. Jednak kiedy krzyżowano te zielone ptaki z F1 z innymi osobnikami zielonymi, otrzymywano w F2 ptaki: zielone, niebieskie, żółte, a czasami białe.
Na podstawie: B. Kosowska, Genetyka ogólna i weterynaryjna, Wrocław 2010.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2021-czerwiec-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Określ prawdopodobieństwo (w %) pojawienia się białego osobnika wśród potomstwa białej papużki falistej i zielonego ptaka z pokolenia F1. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę genetyczną (szachownicę Punnetta).
Prawdopodobieństwo: %.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Odpowiedź zapisuje się na tym urządzeniu i w tej przeglądarce.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Rozpoznaj białego ptaka jako podwójną homozygotę recesywną. Nie krzyżujesz dwóch zielonych heterozygot, lecz heterozygotę z osobnikiem ffgg.
Podpowiedź 2
Biały rodzic daje jeden typ gamet, zielony z F₁ cztery. Połącz fg kolejno z FG, Fg, fG i fg.
Podpowiedź 3
W szachownicy uzyskasz FfGg, Ffgg, ffGg, ffgg. Jedna z czterech jednakowo prawdopodobnych kombinacji jest biała, czyli 25%.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
ffgg x FfGg
| FG | Fg | fG | fg | |
|---|---|---|---|---|
| fg | FfGg | Ffgg | ffGg | ffgg |
Prawdopodobieństwo: 25%.
Uwaga: Uznaje się odpowiedzi, w których zdający wykonał krzyżówkę i ustalił prawdopodobieństwo wystąpienia każdej z cech oddzielnie, a następnie obliczył prawdopodobieństwo wystąpienia danej kombinacji cech.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 pkt – za podanie prawdopodobieństwa 25% wraz z poprawnie zapisaną krzyżówką genetyczną. 1 pkt – za poprawnie zapisaną krzyżówkę genetyczną, ale niewłaściwie określone prawdopodobieństwo. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Krzyżowanie dotyczy ffgg × FfGg. Biała papużka tworzy wyłącznie gamety fg, a zielona heterozygota — FG, Fg, fG i fg z jednakowym prawdopodobieństwem przy niezależnym dziedziczeniu. Otrzymujemy odpowiednio FfGg, Ffgg, ffGg i ffgg, każde z częstością 1/4. Tylko ostatni genotyp jest biały, więc prawdopodobieństwo wynosi 25%. W uzasadnieniu trzeba pokazać gamety i potomstwo w szachownicy, nie tylko podać liczbę ani zastosować stosunek 9:3:3:1 właściwy innemu krzyżowaniu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 pkt – za podanie prawdopodobieństwa 25% wraz z poprawnie zapisaną krzyżówką genetyczną. 1 pkt – za poprawnie zapisaną krzyżówkę genetyczną, ale niewłaściwie określone prawdopodobieństwo. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Powiązanie z obecną podstawą programową:
Polecenie 16.3 — w podstawie programowej. Krzyżówka testowa dwugenowa.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 16.3
W podstawie programowej
Krzyżówka testowa dwugenowa.
- PR:XIV.1.1 — zapisuje i analizuje krzyżówki (w tym krzyżówki testowe) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia określonych genotypów i fenotypów oraz stosunek fenotypowy w pokoleniach potomnych, w tym cech warunkowanych przez allele wielokrotne;
- PR:XIV.1.2 — przedstawia dziedziczenie jednogenowe, dwugenowe i wielogenowe (dominacja pełna, dominacja niepełna, kodominacja, współdziałanie dwóch lub większej liczby genów);
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024; historyczne wymagania CKE pozostają w informacjach o zadaniu.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2021-CZERWIEC-F2015-Z16-3
Organizator: CKE
Wymagania PP2024: PR:XIV.1.1 | PR:XIV.1.2
Wymagania historyczne: VI. Genetyka i biotechnologia. 4. Genetyka mendlowska. Zdający: przedstawia i stosuje prawa Mendla; 3) zapisuje i analizuje krzyżówki jednogenowe i dwugenowe (z dominacją zupełną i niezupełną oraz allelami wielokrotnymi, posługując się szachownicą Punnetta) oraz określa prawdopodobieństwo wystąpienia poszczególnych genotypów i fenotypów w pokoleniach potomnych.
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: zwierzęta
Procesy: dziedziczenie
Zagadnienia: Dziedziczenie cech