Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 22 · maj 2019 · Formuła 2015
Karpieniec diabli (Cyprinodon diabolis) to niewielka ryba, mieniąca się niebiesko, która żyje tylko w jednym na świecie miejscu, będącym wypełnioną wodą szczeliną skalną (Devil’s Hole) znajdującą się na pustyni – w Dolinie Śmierci w Kalifornii. Przodek karpieńca diablego zasiedlił ten zbiornik około 60 tys. lat temu. Zwierzęta te żyją w izolowanej jaskini w słonej wodzie geotermalnej o temperaturze 33 oC, w której poziom tlenu jest tak niski, że większość gatunków ryb byłaby bliska śmierci. Ich populacja liczy kilkadziesiąt ryb i występuje do głębokości 24 m, lecz żeruje i rozmnaża się na małej, płytko położonej półce skalnej o powierzchni zaledwie ok. 18 m2, pokrytej glonami. Na podstawie decyzji Sądu Najwyższego USA pod ochronę wzięto wody podziemne w tym regionie: zakazano jakiegokolwiek czerpania z ich zasobów. Na podstawie badań molekularnych stwierdzono, że najbliższym krewnym karpieńca diablego jest inny gatunek z tego samego rodzaju zasiedlający niewielkie zbiorniki znajdujące się w oazie Ash Meadows położonej kilka kilometrów od szczeliny Devil’s Hole.
Na podstawie: www.hemispheres.pl/artykuly/december_08.php; http://kopalniawiedzy.pl/karpieniec-diabli-Devil-s-Hole-ocieplenie-klimatu
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Wybierz i zaznacz poprawne dokończenie zdania spośród A–B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.–2.
Powstanie karpieńca diablego jest przykładem specjacji
| A. allopatrycznej, | ponieważ | 1. | populacje ewoluowały w izolacji od siebie. | |
| B. sympatrycznej, | 2. | populacje ewoluowały na tym samym terenie. |
Zobacz oryginalny fragment CKE
Wcześniej zapisana notatka
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Ustal, czy populacje żyły w jednym połączonym środowisku, czy w oddzielnych zbiornikach. Co ograniczało wymianę genów?
Podpowiedź 2
Izolacja w osobnej szczelinie wodnej oznacza rozdzielenie geograficzne. Nawet blisko leżące zbiorniki mogą być skuteczną barierą dla ryb.
Podpowiedź 3
Zaznacz A i 1. Uzasadnij specjację allopatryczną niezależną ewolucją odizolowanych populacji, nie samą odmiennością wyglądu gatunków.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
A 1.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
1 p. – za wskazanie poprawnego dokończenia zdania i poprawnego uzasadnienia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Wybierz A i 1: specjacja allopatryczna związana z izolacją populacji. Przodkowie karpieńca diablego zostali oddzieleni od populacji zasiedlających inne zbiorniki. Ograniczenie przepływu genów pozwalało na niezależne zmiany pod wpływem doboru, dryfu i mutacji, prowadzące do różnicowania linii. Niewielka odległość geograficzna nie wyklucza allopatrii, jeśli ryby nie mogą przemieszczać się między odizolowanymi zbiornikami. Kluczowa jest bariera wymiany genów, a nie liczba kilometrów.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za wskazanie poprawnego dokończenia zdania i poprawnego uzasadnienia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Wybierz odpowiedź
W podstawie programowej
Specjacja allopatryczna. Zakres części: Wybierz odpowiedź.
- PR:XVI.11 — przedstawia mechanizm powstawania gatunków wskutek specjacji allopatrycznej i sympatrycznej;
Wybierz drugą część odpowiedzi
W podstawie programowej
Specjacja allopatryczna. Zakres części: Wybierz drugą część odpowiedzi.
- PR:XVI.11 — przedstawia mechanizm powstawania gatunków wskutek specjacji allopatrycznej i sympatrycznej;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-MAJ-F2015-Z22-2
Organizator: CKE
Działy: Ewolucja
Organizmy: zwierzęta
Procesy: ewolucja | rozmnażanie