Zadanie 22.1 — maj 2019 — Formuła 2015

Formuła 2015rozszerzony1 pkt
Materiał źródłowy do zadania

CKE — Materiał do zadania 22 · maj 2019 · Formuła 2015

Karpieniec diabli (Cyprinodon diabolis) to niewielka ryba, mieniąca się niebiesko, która żyje tylko w jednym na świecie miejscu, będącym wypełnioną wodą szczeliną skalną (Devil’s Hole) znajdującą się na pustyni – w Dolinie Śmierci w Kalifornii. Przodek karpieńca diablego zasiedlił ten zbiornik około 60 tys. lat temu. Zwierzęta te żyją w izolowanej jaskini w słonej wodzie geotermalnej o temperaturze 33 oC, w której poziom tlenu jest tak niski, że większość gatunków ryb byłaby bliska śmierci. Ich populacja liczy kilkadziesiąt ryb i występuje do głębokości 24 m, lecz żeruje i rozmnaża się na małej, płytko położonej półce skalnej o powierzchni zaledwie ok. 18 m2, pokrytej glonami. Na podstawie decyzji Sądu Najwyższego USA pod ochronę wzięto wody podziemne w tym regionie: zakazano jakiegokolwiek czerpania z ich zasobów. Na podstawie badań molekularnych stwierdzono, że najbliższym krewnym karpieńca diablego jest inny gatunek z tego samego rodzaju zasiedlający niewielkie zbiorniki znajdujące się w oazie Ash Meadows położonej kilka kilometrów od szczeliny Devil’s Hole.

Na podstawie: www.hemispheres.pl/artykuly/december_08.php; http://kopalniawiedzy.pl/karpieniec-diabli-Devil-s-Hole-ocieplenie-klimatu

Zobacz oryginalny fragment CKE
Materiał do zadania 22; strona PDF 25
Materiał do zadania 22 · strona PDF 25
Autor i źródło materiału

https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.

Wyjaśnij, dlaczego czerpanie wody z zasobów wód podziemnych w rejonie Devil’s Hole zagrażałoby populacji karpieńca diablego. W odpowiedzi odwołaj się do trybu życia tej ryby.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Zadanie 22.1; strona PDF 25
Zadanie 22.1 · strona PDF 25
Podpowiedź

Opracowanie redakcyjne

Podpowiedź 1

Znajdź w tekście miejsce żerowania i rozrodu. Czy samo pozostanie głębokiej wody gwarantuje zachowanie tego miejsca?

Podpowiedź 2

Ryby korzystają z płytkiej półki. Obniżenie lustra wody może ją odsłonić, nawet gdy głębsza część szczeliny nadal zawiera wodę.

Podpowiedź 3

Połącz pobór wody z odsłonięciem półki i utratą miejsca żerowania lub rozrodu. Nie dopisuj nieudokumentowanej zmiany zasolenia czy temperatury.

Pokaż odpowiedź

Odpowiedź przykładowa / klucz CKE

• Mogłoby to doprowadzić do obniżenia poziomu wody, co spowodowałoby, że karpieńce utraciłyby dostęp do półki skalnej, gdzie żerują i się rozmnażają.

• Czerpanie wody może doprowadzić do obniżenia poziomu wód gruntowych i obniżenia lustra wody w Devil’s Hole, co spowodowałoby zniszczenie płytkiej strefy glonów i uniemożliwiło karpieńcom żerowanie oraz rozmnażanie się.

• Czerpanie wody z okolicy może doprowadzić do osuszenia półki skalnej, na której te ryby rozmnażają się.

• Czerpanie wody z okolicy może spowodować, że półka skalna, na której karpieńce żerują, zostanie odkryta i będzie dla nich niedostępna.

Uwagi: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, odnoszących się jedynie do zmiany warunków środowiska życia tego gatunku. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do zmian ilości tlenu w wodzie albo zmian jej zasolenia lub temperatury, ponieważ czerpanie wody nie ma na to bezpośredniego wpływu.

Zobacz oryginalny fragment CKE
Klucz i zasady oceniania CKE; strona PDF 36
Klucz i zasady oceniania CKE · strona PDF 36

Zasady oceniania

1 p. – za uzasadnienie wiążące obniżenie poziomu wody na skutek jej czerpania z utratą miejsca rozmnażania się lub żerowania karpieńca. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Wyjaśnienie rozwiązania

Opracowanie redakcyjne

Pobór wód podziemnych mógłby obniżyć poziom wody w Devil’s Hole i odsłonić płytką półkę skalną. To właśnie na tej niewielkiej powierzchni karpieńce żerują i rozmnażają się. Utrata dostępu do półki ograniczałaby więc zdobywanie pokarmu i rozród, zagrażając całej izolowanej populacji. Duża głębokość pozostałej części zbiornika nie zastępuje potrzebnego siedliska. Odpowiedź „zabraknie wody” jest zbyt ogólna bez powiązania poziomu wody z konkretnym trybem życia ryb.

Sprawdź kompletność rozwiązania

1 p. – za uzasadnienie wiążące obniżenie poziomu wody na skutek jej czerpania z utratą miejsca rozmnażania się lub żerowania karpieńca. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.

Wymagania podstawy programowej

Polecenie 22.1

W podstawie programowej

Pobór wody i utrata siedliska gatunku.

  • PR:XVIII.3 — wykazuje wpływ działalności człowieka (intensyfikacji rolnictwa, urbanizacji, industrializacji, rozwoju komunikacji i turystyki) na różnorodność biologiczną;
  • PR:XVII.1.2 — przedstawia elementy niszy ekologicznej organizmu; rozróżnia niszę ekologiczną od siedliska;

Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.

Informacje i źródła zadania

ID zadania: BIO-2019-MAJ-F2015-Z22-1

Organizator: CKE

Działy: Różnorodność biologiczna, jej zagrożenia i ochrona | Ekologia

Organizmy: zwierzęta

Procesy: rozmnażanie

Oryginalny arkusz

Zasady oceniania