Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 21 · maj 2019 · Formuła 2015
Wydajność produkcji wtórnej w ekosystemie określa się jako stosunek energii dostępnej dla kolejnego poziomu troficznego do energii pobranej z poziomu poprzedniego. Populacje poszczególnych gatunków są powiązane ze sobą siecią zależności pokarmowych.
Na poniższym wykresie przedstawiono rozkład liczby poziomów troficznych uzyskany na podstawie analizy 183 różnych sieci pokarmowych.

Na podstawie: E.R. Pianka, Evolutionary Ecology, 2011.
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Prześledź, ile energii z pobranego pokarmu może stać się biomasą dostępną dla następnego konsumenta. Uwzględnij oddychanie i straty ciepła.
Podpowiedź 2
Każde kolejne przekazanie oznacza mniejszy dostępny zasób. Nie cała energia producentów dociera do najwyższych konsumentów.
Podpowiedź 3
Wyjaśnij, że rozpraszanie energii i niepełne jej przekazywanie ograniczają możliwość utrzymania kolejnych poziomów. Nie pisz o zamkniętym obiegu energii.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Im więcej poziomów troficznych, tym większa jest różnica między energią przyswojoną przez pierwszy i ostatni poziom troficzny, ponieważ każdy organizm traci część energii na procesy życiowe, dlatego liczba poziomów troficznych jest ograniczona.
• W łańcuchach pokarmowych tylko niewielka ilość (około 10%) energii przekształcana jest w materię organiczną następnego poziomu, ponieważ każdy poziom część energii traci na własne potrzeby i w miarę wydłużania się łańcucha pokarmowego ilość energii przekazywanej kolejnym poziomom troficznym jest coraz mniejsza.
Uwaga: Uznaje się odpowiedzi, w których obok rozpraszania energii w postaci ciepła uwzględniono kumulację materii w środowisku, np. „Na każdym z poziomów troficznych część energii jest rozpraszana w postaci ciepła, a część materii organicznej wypada z obiegu”.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii – wykorzystanie na danym poziomie troficznym lub wykorzystanie na procesy życiowe, lub rozpraszanie w postaci ciepła – przy przejściu z jednego poziomu do następnego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Na każdym poziomie troficznym część energii zużywana jest w procesach życiowych i rozpraszana jako ciepło. Ponadto nie cała biomasa zostaje zjedzona i przyswojona przez konsumentów. Do kolejnego poziomu trafia zatem tylko część energii zgromadzonej na poprzednim. Przy wydłużaniu łańcucha zasób dostępnej energii maleje, aż nie wystarcza do utrzymania kolejnego poziomu konsumentów. Energia przepływa przez ekosystem; nie krąży w nim tak jak pierwiastki.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające straty energii – wykorzystanie na danym poziomie troficznym lub wykorzystanie na procesy życiowe, lub rozpraszanie w postaci ciepła – przy przejściu z jednego poziomu do następnego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 21.2
W podstawie programowej
Straty energii ograniczają długość łańcucha pokarmowego.
- PR:XVII.3.7 — wyjaśnia przepływ energii i obieg materii w ekosystemie;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-MAJ-F2015-Z21-2
Organizator: CKE
Działy: Ekologia
Zagadnienia: Ekologia ekosystemu. Ochrona i gospodarka ekosystemami


