Materiał źródłowy do zadania
CKE — Materiał do zadania 19 · maj 2019 · Formuła 2015
Babka nadmorska (Plantago maritima) w środowisku naturalnym występuje na siedliskach o różnej wilgotności, m.in. na bagnach, a także na murawach porastających klify nadmorskie. Zbadano wysokość roślin babki w obu populacjach na stanowiskach naturalnych, a następnie nasiona zebrane z roślin populacji bagiennej i klifowej wysiano na poletku doświadczalnym o średniej wilgotności gleby. Po pewnym czasie zmierzono wysokość wyhodowanych roślin.
W tabeli przedstawiono wyniki badań.
| Siedlisko populacji babki nadmorskiej | Średnia wysokość roślin [cm] | |
|---|---|---|
| na stanowisku naturalnym | hodowanych na poletku doświadczalnym | |
| bagno | 35,0 | 31,5 |
| murawa z klifu nadmorskiego | 7,5 | 20,7 |
Na podstawie C.J. Krebs, Ekologia, Warszawa 2011.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Autor i źródło materiału
https://arkusze.pl/maturalne/biologia-2019-maj-matura-rozszerzona.pdf
Oficjalny arkusz egzaminacyjny CKE; pochodzenie i cytowane źródła widoczne w oryginale.
Uzasadnij, uwzględniając wyniki badań, że przyczyną różnic w wysokości roślin babki nadmorskiej w badanych populacjach naturalnych jest
1. zarówno zmienność genetyczna:
.
2. jak i zmienność środowiskowa (fenotypowa):
.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Wybierz dwa porównania: różne pochodzenie przy wspólnym środowisku oraz to samo pochodzenie w różnych środowiskach. Nie uzasadniaj obu składników identycznym zestawieniem.
Podpowiedź 2
Różnica 31,5 i 20,7 cm na jednym poletku wspiera udział genetyczny. Zmiana 7,5 na 20,7 cm u roślin pochodzenia klifowego wspiera wpływ środowiska.
Podpowiedź 3
Dla genów wskaż utrzymanie różnic na wspólnym poletku; dla środowiska zmianę wysokości tej samej populacji między naturą a poletkiem. Podaj dane z tabeli.
Pokaż odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1. zmienność genetyczna:
• średnia wysokość roślin wyhodowanych na stanowisku doświadczalnym jest różna i zależy od tego, z której populacji ze stanowisk naturalnych pochodziły nasiona.
• wysokości roślin z dwóch populacji hodowanych na poletku doświadczalnym nadal się różnią, co świadczy o tym, że na wysokość roślin wpływa nie tylko zmienność środowiskowa.
• gdyby populacje były takie same genetycznie, to na poletku doświadczalnym rośliny miałyby taką samą wysokość.
2. zmienność środowiskowa (fenotypowa):
• średnia wysokość roślin wyhodowanych na stanowisku doświadczalnym o średniej wilgotności różni się od średniej wysokości roślin z populacji ze stanowiska naturalnego, z której pochodziły nasiona.
• rośliny na poletku doświadczalnym były wyższe niż na klifie, ale niższe niż na bagnie, czyli wysokość zależy od wilgotności podłoża.
• średnia wysokość roślin z klifu nadmorskiego była niższa w środowisku naturalnym niż na poletku doświadczalnym, gdzie była wyższa wilgotność.
• różnica wysokości babki nadmorskiej z klifu nadmorskiego i bagna była mniejsza na poletku doświadczalnym niż w warunkach naturalnych.
Zobacz oryginalny fragment CKE
Zasady oceniania
2 p. – za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, dotyczące zarówno (1) zmienności genetycznej – różna wysokość roślin pochodzących z różnych populacji na poletku doświadczalnym, jak i (2) zmienności fenotypowej – różnice pomiędzy wysokością roślin na poletku doświadczalnym i wysokością roślin w populacji naturalnej. 1 p. – za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, ale dotyczące tylko jednej zmienności: genetycznej albo fenotypowej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie rozwiązania
Opracowanie redakcyjne
Na udział genotypu wskazuje zachowanie różnicy wysokości na wspólnym poletku: rośliny z populacji bagiennej mają średnio 31,5 cm, a z klifowej 20,7 cm. Rosną w tych samych warunkach, lecz różnica pozostaje. Na udział środowiska wskazuje zmiana wysokości roślin tego samego pochodzenia między stanowiskami: klifowe osiągają 7,5 cm w naturze i 20,7 cm na poletku. Odpowiedź musi przytoczyć porównanie uzasadniające każdy z dwóch składników zmienności.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 p. – za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, dotyczące zarówno (1) zmienności genetycznej – różna wysokość roślin pochodzących z różnych populacji na poletku doświadczalnym, jak i (2) zmienności fenotypowej – różnice pomiędzy wysokością roślin na poletku doświadczalnym i wysokością roślin w populacji naturalnej. 1 p. – za poprawne uzasadnienie odnoszące się do wyników doświadczenia, ale dotyczące tylko jednej zmienności: genetycznej albo fenotypowej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 19.1
W podstawie programowej
Zmienność genetyczna i środowiskowa w doświadczeniu.
- PR:XIV.2.1 — opisuje zmienność jako różnorodność fenotypową osobników w populacji;
- PR:XIV.2.2 — przedstawia typy zmienności genetycznej (rekombinacyjna i mutacyjna);
- PR:OG.II.5 — ocenia poprawność zastosowanych procedur badawczych oraz formułuje wnioski;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-MAJ-F2015-Z19-1
Organizator: CKE
Działy: Genetyka klasyczna
Organizmy: rośliny
Zagadnienia: Ekologia organizmów