Materiał źródłowy do zadania
Pnącza to rośliny wspinające się na inne rośliny lub podpory. We florze Polski przykładem pnączy jest bluszcz pospolity, który występuje na terenie całego kraju. Ta roślina wytwarza dwa rodzaje korzeni:
• Korzenie rosnące w ziemi, które zaopatrują roślinę w wodę i składniki mineralne.
• Korzenie czepne, wytwarzane na pnących się pędach, zwłaszcza po stronie zwróconej ku podporze. Te korzenie wrastają w szpary kory drzew, nie sięgając jednak ich żywych tkanek, i wytwarzają substancje śluzowe, które po wyschnięciu zapewniają trwałe przytwierdzenie do podpory.
Bluszcz ma błyszczące, ciemnozielone, skórzaste, osadzone na ogonkach liście, pod spodem – jaśniejsze, matowe, z aparatami szparkowymi umieszczonymi tylko po tej stronie. W sprzyjających warunkach bluszcz może kwitnąć i owocować. Obupłciowe kwiaty bluszczu są przedprątne – pręciki dojrzewają i wysypują pyłek przed osiągnięciem dojrzałości przez słupek. Owoce, czarne pestkowce, z 2–5 jednonasiennymi pestkami i żywiczną owocnią dojrzewają w kwietniu – maju następnego roku i są pożywieniem dla wielu ptaków.
Na podstawie: D.J. Metcalfe, Hedera helix, „Journal of Ecology” 3, 2005; http://drzewa.nk4.netmark.pl/atlas/bluszcz/bluszcz_pospolity/bluszcz_pospolity.php
Wykaż, odnosząc się do zależności międzygatunkowej, że bluszcz, mimo że nie jest pasożytem, może jednak wywierać niekorzystny wpływ na drzewa, na których rośnie.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Sprawdź, skąd bluszcz pobiera wodę i gdzie umieszcza liście. Czy szkodzenie drzewu musi oznaczać pobieranie substancji z jego tkanek?
Podpowiedź 2
Dwie samodzielnie odżywiające się rośliny mogą korzystać z tych samych ograniczonych zasobów. Zacienienie jest przykładem konkurencji o światło.
Podpowiedź 3
Wskaż konkurencję międzygatunkową, np. zacienianie liści drzewa i ograniczanie fotosyntezy. Nie pisz, że korzenie czepne wysysają soki drzewa.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Niekorzystny wpływ bluszczu na drzewo stanowiące dla niego podporę ma związek z konkurencją między tymi roślinami o zasoby środowiska.
• Bluszcz i drzewa, na których on rośnie, konkurują ze sobą o wodę / składniki mineralne występujące w glebie.
• Wspinając się na drzewa bluszcz zasłania światło niżej położonym gałęziom drzewa, co powoduje ich obumieranie.
Zasady oceniania
1 p. – za odpowiedź odnoszącą się do występowania konkurencji międzygatunkowej o zasoby środowiska między bluszczem i drzewami, na których rośnie. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Bluszcz może konkurować z drzewem o światło, wodę i sole mineralne. Jego liście mogą zacieniać liście drzewa, ograniczając ich fotosyntezę, a korzenie glebowe korzystają z zasobów tej samej gleby. Taki niekorzystny wpływ nie oznacza pasożytnictwa. Z opisu wynika, że korzenie czepne nie docierają do żywych tkanek drzewa i nie pobierają z nich substancji. Wskaż konkurencję o konkretny zasób i jej skutek zamiast utożsamiać każdą szkodliwą zależność z pasożytnictwem.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za odpowiedź odnoszącą się do występowania konkurencji międzygatunkowej o zasoby środowiska między bluszczem i drzewami, na których rośnie. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 5.2
W podstawie programowej
Konkurencja bluszczu z drzewem.
- PR:XVII.3.2 — przedstawia skutki konkurencji wewnątrzgatunkowej i międzygatunkowej;
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-CZERWIEC-F2015-Z5-2
Organizator: CKE
Działy: Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Zagadnienia: Ekologia organizmów