Materiał źródłowy do zadania
Mchy pokrywają glebę dużymi, zwartymi darniami. Na zdjęciu przedstawiono fragment pewnej komórki mchu złotowłosa strojnego. Literami oznaczono: m – mitochondria, v – wakuole, c – chloroplasty, g – krople tłuszczu zawarte w cytoplazmie.
Przeprowadzono obserwację, której celem było określenie odporności złotowłosa strojnego na niską temperaturę. Wiosną i zimą zmierzono zawartość chlorofilu i aktywność fotosyntetyczną tkanki, której komórkę przedstawiono na powyższym zdjęciu.
Wyniki badania podano w tabeli.
| Pora roku | Temperatura powietrza [°C] | Zawartość chlorofilu [µg/g świeżej masy] | Aktywność fotosyntetyczna [µmol O2/g świeżej masy] |
|---|---|---|---|
| wiosna | +2 | 2,53 | 125,12 |
| zima | –5 | 2,17 | 115,13 |
Na podstawie: N. Ljube, M. Wrischer, T. Prebeg, Z. Devide. Structural changes […] of the moss Polytrichum formosum […], „Acta Bot. Croat.” 64, 2005.
Wykaż, że mszaki
1. przyczyniają się do ochrony gleby przed erozją spowodowaną wiatrem:
2. wpływają na bilans wodny środowiska: .….
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Powiąż zwarte pokrycie podłoża z siłą wiatru przy powierzchni. Następnie rozważ, gdzie zatrzymuje się woda i jak darń wpływa na parowanie.
Podpowiedź 2
Darń stanowi osłonę mechaniczną, a jej zdolność zatrzymywania wody sprzyja retencji. Wilgotne, przykryte podłoże słabiej wysycha.
Podpowiedź 3
Dla erozji opisz osłonę przed wywiewaniem cząstek; dla bilansu wodnego magazynowanie wody lub ograniczenie parowania z gleby.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
1.
• Mszaki rosną w zwartych darniach, co chroni glebę przed wywiewaniem cząstek gleby.
• Mszaki rosną w dużych skupieniach, co chroni glebę przed niszczeniem jej struktury.
2.
• Mszaki utrzymują wilgoć w ekosystemie / w glebie / w powietrzu dzięki swej możliwości magazynowania wody.
• Mszaki rosną w dużych skupieniach, dzięki czemu ograniczają parowanie wody z gleby.
• Mszaki ograniczają parowanie wody z gleby poprzez silne pokrycie jej darnią.
• Mszaki, magazynując wodę, zwiększają wilgotność podłoża, a taka gleba jest mniej podatna na działanie wiatru.
Zasady oceniania
2 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków w ochronie gleby przed erozją poprzez tworzenie zwartych darni, oraz rolę mszaków w zmniejszeniu wahań bilansu wodnego, poprzez ograniczenie parowania wody z gleby lub zdolność magazynowania wody. 1 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków tylko w ochronie gleby przed erozją albo rolę mszaków tylko w zmniejszaniu wahań bilansu wodnego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Zwarte darnie mszaków osłaniają powierzchnię gleby przed działaniem wiatru i ograniczają wywiewanie jej cząstek. Jednocześnie zatrzymują wodę i zmniejszają parowanie z podłoża, pomagając utrzymać wilgotność środowiska. Dwa uzasadnienia powinny odnieść cechę budowy lub sposobu wzrostu do konkretnego skutku: ochrony gleby oraz retencji wody. Nie przypisuj mchom rozbudowanych korzeni drzew; ich działanie wynika tu przede wszystkim z darni i zdolności magazynowania wilgoci.
Sprawdź kompletność rozwiązania
2 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków w ochronie gleby przed erozją poprzez tworzenie zwartych darni, oraz rolę mszaków w zmniejszeniu wahań bilansu wodnego, poprzez ograniczenie parowania wody z gleby lub zdolność magazynowania wody. 1 p. – za odpowiedź określającą rolę mszaków tylko w ochronie gleby przed erozją albo rolę mszaków tylko w zmniejszaniu wahań bilansu wodnego. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 4.3
W podstawie programowej
Ekologiczne znaczenie mszaków w retencji i ochronie gleby.
- PR:IX.2.8 — przedstawia znaczenie roślin dla człowieka.
- PR:XVII.1.6 — przedstawia adaptacje form ekologicznych roślin do życia w różnych siedliskach.
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2019-CZERWIEC-F2015-Z4-3
Organizator: CKE
Działy: Różnorodność roślin | Ekologia
Organizmy: rośliny | zwierzęta
Procesy: fotosynteza
Zagadnienia: Rośliny lądowe i wtórnie wodne