Materiał źródłowy do zadania
Określenie „zboża” odnosi się do roślin o podobnych cechach użytkowych, bogatych w skrobię. Większość roślin zbożowych należy do rodziny traw – do roślin jednoliściennych. Jedynie gryka, zaliczana do zbóż ze względu na podobny skład chemiczny nasion i użytkowanie, należy do roślin dwuliściennych. W ziarniaku traw wyróżnić można trzy podstawowe elementy: zarodek, bielmo i okrywę owocowo-nasienną.
Na podstawie: J. Gawęcki, W. Obuchowski, Produkty zbożowe. Technologia i rola w żywieniu człowieka, Poznań 2016.
Wyjaśnij, dlaczego spożywanie produktów z mąki pochodzącej z pełnego przemiału (z całych ziarniaków) jest korzystne dla zdrowia człowieka.
Podpowiedź
Opracowanie redakcyjne
Podpowiedź 1
Porównaj, jakie części ziarniaka pozostają przy pełnym przemiale i są usuwane przy oczyszczaniu. Jaki składnik tych warstw wpływa na pracę jelit?
Podpowiedź 2
Okrywy dostarczają błonnika. Jego udział w objętości i uwodnieniu treści jelitowej pomaga wyjaśnić wpływ na pasaż jelitowy.
Podpowiedź 3
Połącz zachowanie zewnętrznych części ziarna z większą ilością błonnika i sprawniejszym przesuwaniem treści jelitowej. Nie poprzestawaj na „jest zdrowsza”.
Odpowiedź
Odpowiedź przykładowa / klucz CKE
• Okrywa owocowo-nasienna ziarniaków w tej mące zawiera błonnik, który pobudza perystaltykę jelit, przyspieszając usunięcie niestrawionych resztek pokarmowych.
• Błonnik w okrywie owocowo-nasiennej sprzyja rozwojowi flory bakteryjnej, która odpowiada za syntezę witamin z grupy B.
• Wysoka zawartość błonnika pokarmowego w mące z pełnego przemiału zmniejsza indeks glikemiczny pieczywa, a tym samym zmniejsza wahania poziomu glukozy we krwi.
• Błonnik pokarmowy, pęczniejąc, powoduje uczucie sytości, co może zapobiegać przejadaniu się i tyciu.
Uwagi: Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do wyższej zawartości białka (glutenu) lub witamin, lub soli mineralnych w mące pochodzącej z pełnego przemiału, np. „W tej mące jest znacznie więcej białka, które jest niezbędnym składnikiem budulcowym dla organizmu człowieka”. Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, które nie pokazują ciągu przyczynowo-skutkowego, np. „Błonnik pokarmowy zapobiega nowotworom jelita grubego”.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do błonnika pokarmowego i jego znaczenia dla zdrowia człowieka. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnienie
Opracowanie redakcyjne
Mąka z pełnego przemiału zachowuje zewnętrzne części ziarniaka, więc zawiera więcej błonnika niż mąka oczyszczona z tych warstw. Błonnik zwiększa objętość treści jelitowej, a część jego składników wiąże wodę, co sprzyja prawidłowej pracy jelit i przesuwaniu resztek. Jest to konkretny związek składu produktu z funkcją przewodu pokarmowego. Nie trzeba przypisywać każdemu produktowi pełnoziarnistemu jednakowego indeksu glikemicznego ani formułować bezwarunkowych obietnic zapobiegania chorobom; znaczenie mają również obróbka i cały skład pokarmu.
Sprawdź kompletność rozwiązania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do błonnika pokarmowego i jego znaczenia dla zdrowia człowieka. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wymagania podstawy programowej
Polecenie 8.3
W podstawie programowej
Błonnik w produktach pełnoziarnistych.
- PR:XI.2.1.c — przedstawia rolę nieorganicznych i organicznych składników pokarmowych w odżywianiu człowieka, w szczególności białek pełnowartościowych i niepełnowartościowych, NNKT, błonnika, witamin,
- PR:XI.2.1.k — przedstawia zasady racjonalnego żywienia człowieka,
Przypisanie redakcyjne do podstawy BIO-PP2024.
Informacje i źródła zadania
ID zadania: BIO-2018-MAJ-F2015-Z8-3
Organizator: CKE
Działy: Funkcjonowanie zwierząt
Organizmy: człowiek | rośliny
Zagadnienia: Odżywianie się